Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
6 bölüm · ~15 dk · 16 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersi; Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmasıyla başlayan işgal sürecini, Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde örgütlenen Millî Mücadele'yi, cephelerdeki askerî mücadeleyi, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışını, Lozan Barış Antlaşması'yla kazanılan bağımsızlığı ve Cumhuriyet'in ilanından sonra gerçekleştirilen siyasi, hukuki, eğitim, toplumsal ve ekonomik alanlardaki inkılapları kapsar. Mondros Ateşkes Antlaşması'nın (30 Ekim 1918) ağır hükümleri ve ardından gelen işgaller, Anadolu'da millî bilinci uyandırmış; Mustafa Kemal'in 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışıyla başlayan süreç, Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleri ile örgütlü bir harekete dönüşmüştür. 23 Nisan 1920'de açılan TBMM, hem millî egemenliğin hem de yeni devletin temelini oluşturmuştur. Doğu, Güney ve Batı cephelerindeki mücadeleler; I. İnönü, II. İnönü, Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz ile zaferle sonuçlanmış, 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile Türkiye'nin bağımsızlığı uluslararası alanda tescil edilmiştir. Bu süreci; saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet'in ilanı, halifeliğin kaldırılması, hukuk, eğitim, harf, kılık kıyafet, ölçü-tartı ve takvim alanındaki inkılaplar izlemiş; Atatürk ilkeleri (Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, İnkılapçılık) yeni devletin ideolojik temelini oluşturmuştur.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Millî Mücadele'nin hazırlık dönemi
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan fiilen çekilmesini sağlayan, ordunun terhis edilmesini ve stratejik noktaların işgaline izin veren ağır hükümler içeren ateşkestir.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir" ifadesiyle Millî Mücadele'nin gerekçesini ortaya koyan, millî egemenlik ilkesinin ilk kez vurgulandığı belgedir.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919) ve Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Erzurum bölgesel, Sivas ise millî nitelikte toplanmış; her iki kongrede de manda ve himaye reddedilmiş, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurularak millî iradeye dayalı bir yönetim hedeflenmiştir.
- Misak-ı Millî (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen, Türk milletinin bağımsızlık ve toprak bütünlüğü ilkelerini belirleyen kararlar bütünüdür.
- TBMM'nin açılışı (23 Nisan 1920): Millî egemenliğe dayalı yeni Türk devletinin kurucu meclisidir; olağanüstü yetkilere sahip olması ve kuvvetler birliği ilkesini benimsemesi önemlidir.
Cepheler ve zaferler
Doğu Cephesi
Ermenilere karşı yürütülen ve Gümrü Antlaşması ile sonuçlanan mücadeledir; Kâzım Karabekir Paşa komutasında yürütülmüştür.
- Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922) ve Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Millî Mücadele'nin diplomatik alandaki zaferidir; kapitülasyonlar kaldırılmış, sınırlar (Musul hariç) büyük ölçüde belirlenmiş, Türkiye'nin tam bağımsızlığı tanınmıştır.
Cumhuriyet dönemi inkılapları
Siyasi alan
Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim 1923), halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924).
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışından sonra yayımladığı bir genelgede "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ifadesi yer almaktadır.
Soru: Bu ifade hangi belgeye aittir ve Millî Mücadele açısından önemi nedir?
Batı Cephesi'nde düzenli ordunun kazandığı ilk zafer, TBMM'nin ve dolayısıyla Millî Mücadele'nin itilaf devletleri nezdinde ciddiye alınmasını sağlamış; bu zaferden sonra Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalanmıştır.
Soru: Sözü edilen zafer hangisidir?
1926 yılında kabul edilen bir kanunla İslam hukukundan farklı olarak İsviçre Medeni Kanunu esas alınmış; tek eşlilik, resmî nikâh zorunluluğu ve boşanmada kadın-erkek eşitliği gibi düzenlemeler getirilmiştir.
Soru: Bu düzenleme hangi inkılap kapsamındadır ve laiklik ilkesiyle ilişkisi nedir?
Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasının ardından TBMM, Mustafa Kemal'e özel bir kanunla mareşallik rütbesi ve gazilik unvanı vermiştir.
Soru: Bu kararın verilme nedeni ve savaşın Millî Mücadele sürecindeki yeri nedir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.