Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
6 bölüm · ~12 dk · 16 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi konusu, Türklerin Orta Asya'daki ana yurdunda kurdukları ilk devletlerden başlayarak Göktürk, Uygur ve çeşitli Türk topluluklarının siyasi, sosyal, dinî ve kültürel yapısını kapsar. Atlı-göçebe bir yaşam tarzına sahip olan eski Türkler, hayvancılığa dayalı bir ekonomiye ve güçlü bir askerî teşkilata sahip olmuştur. Asya Hun Devleti, Mete Han'ın MÖ 209'da tahta çıkmasıyla en güçlü dönemine ulaşmış; ordu, onlu sisteme göre teşkilatlandırılmıştır. 375'teki Kavimler Göçü sonrasında Avrupa'da kurulan Avrupa Hun Devleti, en parlak dönemini Attila zamanında yaşamıştır. 552'de Bumin Kağan tarafından kurulan Göktürk Devleti, "Türk" adını resmî devlet adı olarak kullanan ilk Türk devletidir; 630'da Çin egemenliğine giren devlet, 682'de Kutluk (İlteriş) Kağan tarafından yeniden bağımsızlığına kavuşturulmuştur. Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilen Orhun Yazıtları, Türkçenin bilinen ilk yazılı metinleridir. 744'te kurulan Uygur Devleti, Mani dinini benimseyerek yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti olmuş; kağıt ve matbaa kullanımına önem vermiştir. Hazarlar Musevi dinini, İtil (Volga) Bulgarları ise İslamiyeti benimseyen Türk toplulukları olarak öne çıkmıştır. Devlet yönetiminde kurultay, töre, ikili teşkilat (doğu-batı/sağ-sol kanat) ve kut anlayışı temel kavramlardır. ÖABT'de bu konu; devlet-kurucu-tarih eşleştirmeleri, Orhun Yazıtları'nın önemi ve eski Türklerdeki devlet teşkilatı kavramlarının tanımları üzerinden sıkça sorulmaktadır.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
İlk Türk devletleri
- Asya (Büyük) Hun Devleti: Orta Asya'da kurulmuş, Mete Han döneminde (MÖ 209'dan itibaren) ordu onlu sisteme (onlar, yüzler, binler, tümenler) göre teşkilatlandırılmıştır.
- Avrupa Hun Devleti: 375'teki Kavimler Göçü sonrasında Avrupa'da kurulmuş, en parlak dönemini Attila zamanında (434-453) yaşamış; Attila Batı kaynaklarında "Tanrı'nın Kırbacı" olarak anılmıştır.
Göktürk Devleti
552'de Bumin Kağan tarafından kurulan Göktürk Devleti, "Türk" adını resmî devlet adı olarak kullanan ilk Türk devletidir. 630'da Çin egemenliğine giren devlet, 682'de Kutluk (İlteriş) Kağan tarafından yeniden bağımsızlığına kavuşturulmuş (II. Göktürk/Kutluk Devleti); Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk döneminde Orhun Yazıtları dikilmiştir. Bu yazıtlar, Göktürk alfabesiyle yazılmış olup Türkçenin bilinen ilk yazılı metinleridir.
Uygur Devleti
744'te kurulan Uygur Devleti, 840'ta Kırgızlar tarafından yıkılmıştır. Mani dinini benimseyerek yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti olmuş; tarım ve ticaretle uğraşmış, kağıt ve matbaa kullanımına önem vermiştir.
Diğer Türk toplulukları
Avarlar
Orta Avrupa'da etkili olmuş, 626'da İstanbul'u kuşatmıştır.
Devlet teşkilatı ve toplum yapısı
Kurultay
Hakanın başkanlığında toplanan, devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı meclistir; hatun da kurultaya katılıp söz sahibi olabilirdi.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Orduyu onlu sisteme göre teşkilatlandıran ve Asya Hun Devleti'ni MÖ 209'dan itibaren güçlü bir döneme taşıyan hükümdar kimdir?
Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilen, Türkçenin bilinen ilk yazılı metinleri olan yazıtlar hangileridir?
Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti olarak kabul edilen, Mani dinini benimseyen ve kağıt-matbaa kullanımına önem veren devlet hangisidir?
Hükümdarı ve toplumunun önemli bir kısmıyla Musevi dinini benimseyen Türk topluluğu hangisidir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.