ÖABT Sosyal Bilgiler İslam Tarihi ve Türk-İslam Devletleri konu anlatımı

İslam Tarihi ve Türk-İslam Devletleri konusu, Hz. Muhammed dönemi, Dört Halife Dönemi, Emeviler ve Abbasiler ile bu süreçte ortaya çıkan ilk Türk-İslam devletlerinin (Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu Devletleri) siyasi ve kültürel gelişimini kapsar. Hz. Muhammed'e 610 yılında Hira Mağarası'nda ilk vahiy gelmiş; 622'deki Hicret ile Medine'ye göç edilmiş ve farklı din ile kabilelerin haklarını düzenleyen Medine Vesikası hazırlanmıştır. Dört Halife Dönemi'nde (632-661) Hz. Ebu Bekir, irtidat hareketleriyle mücadele etmiş ve Kur'an'ın kitap hâline getirilmesini başlatmış; Hz. Ömer, Hicri takvimi uygulamaya koymuş ve divan teşkilatını kurmuş; Hz. Osman, Kur'an nüshalarını çoğaltmış; Hz. Ali döneminde ise Cemel Vakası ve Sıffin Savaşı yaşanmıştır. Emeviler döneminde 680'de Kerbela Olayı gerçekleşmiş; Abbasiler döneminde 751'deki Talas Savaşı, Türklerin İslamiyeti toplu biçimde kabul etmesinde etkili olmuştur. Karahanlılar, hükümdarları Satuk Buğra Han'ın İslamiyeti kabulüyle ilk Türk-İslam devleti olmuş; Gazneliler, Sultan Mahmud döneminde "sultan" unvanını ilk kez resmî olarak kullanmıştır. Büyük Selçuklu Devleti, 1040'taki Dandanakan Savaşı ile resmen kurulmuş; Tuğrul Bey 1055'te Bağdat'a girerek halifeyi korumuş, Alparslan 1071'de Malazgirt Savaşı'nı kazanarak Anadolu'nun kapılarını Türklere açmış, Melikşah döneminde devlet en parlak dönemini yaşamış ve vezir Nizamülmülk, Nizamiye Medreselerini kurdurmuştur. Anadolu Selçuklu Devleti, 1077'de Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından kurulmuş, 1176'daki Miryokefalon Savaşı ile Anadolu'nun kesin bir Türk yurdu olduğu kanıtlanmış, 1243'teki Kösedağ Savaşı ile Moğollara yenilerek çöküş sürecine girmiştir. Abbasi Devleti ise 1258'de Hülagü komutasındaki Moğollar tarafından yıkılmıştır. ÖABT'de bu konu, savaş-tarih-sonuç eşleştirmeleri ve devletlerin kuruluş/kurumsallaşma süreçleri üzerinden sıkça sorulmaktadır.

Hz. Muhammed dönemi ve Dört Halife Dönemi

Hz. Muhammed'e 610'da ilk vahiy gelmiş, 622'de Hicret gerçekleşmiş ve Medine Vesikası hazırlanmıştır; bu belge farklı din ve kabilelerin bir arada yaşama esaslarını düzenlemesi bakımından ilk yazılı anayasa niteliğinde kabul edilir. Dört Halife Dönemi'nde (632-661) sırasıyla Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali halifelik yapmıştır. Hz. Ebu Bekir döneminde Kur'an'ın kitap hâline getirilmesi başlatılmış; Hz. Ömer döneminde Hicri takvim uygulamaya konmuş ve divan teşkilatı kurulmuştur; Hz. Osman döneminde Kur'an nüshaları çoğaltılıp farklı merkezlere gönderilmiştir; Hz. Ali döneminde Cemel Vakası ve 657'deki Sıffin Savaşı yaşanmıştır.

Emeviler ve Abbasiler

Emeviler döneminde saltanat sistemine geçilmiş; 680'de Hz. Hüseyin'in şehit edildiği Kerbela Olayı yaşanmıştır. Abbasiler döneminde bilim ve kültür Beytü'l-Hikme gibi kurumlarla desteklenmiş; 751'deki Talas Savaşı'nda Karluk Türklerinin Abbasiler safında yer alması, Türklerin İslamiyeti toplu biçimde kabul etmesinde etkili olmuştur. Abbasi Devleti, 1258'de Hülagü komutasındaki Moğollar tarafından yıkılmıştır.

Türk-İslam devletleri