Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
6 bölüm · ~19 dk · 25 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Harita bilgisi; yeryüzünün belirli bir ölçek dahilinde küçültülerek düzleme aktarılması, bu aktarım sırasında kullanılan projeksiyon yöntemleri, yer şekillerinin izohips (eş yükselti eğrisi) yardımıyla gösterilmesi ve konum belirlemede kullanılan coğrafi koordinat sistemine ilişkin bilgi ve becerileri kapsar. Ölçek, harita üzerindeki uzunluğun gerçek uzunluğa oranıdır ve kesir ölçek (1: 200.000 gibi) ya da çizgi (grafik) ölçek biçiminde gösterilebilir; ölçek paydası büyüdükçe haritanın kapsadığı alan büyür fakat ayrıntı azalır. İzohipsler, deniz seviyesinden aynı yükseklikteki noktaları birleştiren eğrilerdir; bu eğriler yardımıyla eğim, engebe ve yer şekillerinin (dağ, çukur, plato, vadi) türü belirlenebilir; eğim, yükselti farkının yatay mesafeye oranı olarak hesaplanır. Harita projeksiyonları, yuvarlak yeryüzünün düzleme aktarılmasında ortaya çıkan bozulmaları en aza indirmeye çalışan yöntemlerdir; silindirik, konik ve düzlemsel (azimutal) projeksiyonlar farklı enlem kuşakları için farklı doğrulukta sonuçlar verir. Coğrafi koordinat sistemi, Dünya üzerindeki her noktanın enlem ve boylam değerleriyle ifade edilmesini sağlar; boylam farkları yerel saat hesaplamalarının, enlem farkları ise iklim ve gündüz-gece süresi hesaplamalarının temelini oluşturur. Bu konu, ÖABT Sosyal Bilgiler sınavında hem kavramsal hem de sayısal (hesaplama gerektiren) sorularla sıkça karşımıza çıkar.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Ölçek türleri ve hesaplamaları
Kesir ölçek
1 : 500.000 biçiminde ifade edilir; pay her zaman 1'dir ve haritadaki 1 birimin gerçekte kaç birime karşılık geldiğini gösterir.
İzohips (eş yükselti eğrileri) ve eğim
İzohips
Deniz seviyesinden itibaren aynı yükseklikteki noktaları birleştiren kapalı eğrilerdir; birbirini kesmezler ve sıklaştıkça eğim artar, seyrekleştikçe eğim azalır.
Harita projeksiyonları
Silindirik projeksiyon
Küreyi çevreleyen bir silindir üzerine izdüşüm alınarak elde edilir; ekvator kuşağında bozulma en az, kutuplara yaklaştıkça bozulma en fazladır (Mercator projeksiyonu bu türe örnektir).
Coğrafi koordinat sistemi ve yerel saat
Enlem
Ekvatorun 0 derece kabul edilerek kuzey ve güney yönde 90 dereceye kadar ölçülen açısal değerdir; enlem arttıkça güneş ışınlarının geliş açısı düşer, sıcaklık genel olarak azalır.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
1 : 250.000 ölçekli bir haritada iki yerleşim yeri arasındaki uzaklık 8 cm olarak ölçülmüştür.
Soru: Bu iki yerleşim yeri arasındaki gerçek uzaklık kaç kilometredir?
İki şehir arasındaki gerçek uzaklık 90 km'dir. Bu iki şehir bir harita üzerinde 3 cm olarak gösterilmiştir.
Soru: Bu haritanın ölçeği nedir?
1 : 100.000 ölçekli bir haritada bir gölün kapladığı alan 5 cm² olarak ölçülmüştür.
Soru: Bu gölün gerçek alanı kaç kilometrekaredir?
Bir haritada iki izohips eğrisi arasındaki yükselti farkı 100 metre, bu iki nokta arasındaki yatay mesafe ise 2000 metredir.
Soru: Bu iki nokta arasındaki eğim yüzde kaçtır?
Başlangıç meridyeninde (0°) yerel saat 12.00 iken, 45° doğu boylamında bulunan bir şehirde yerel saatin kaç olduğu sorulmaktadır.
Soru: 45° doğu boylamındaki şehrin yerel saati kaçtır?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.