Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
6 bölüm · ~9 dk · 7 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Türkiye Selçukluları ve Beylikler konusu, Malazgirt Savaşı'nın (1071) ardından Anadolu'nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecini ele alır. Bu süreç iki ana eksende incelenir: Anadolu Selçuklu Devleti'nin kuruluşu, yükselişi ve çöküşü ile Malazgirt sonrası ortaya çıkan Türkmen beylikleri (birinci ve ikinci beylikler dönemi). ÖABT Tarih Öğretmenliği sınavında bu konu, hem Anadolu Selçuklu sultanlarının icraatları (Konya'nın başkent oluşu, Alanya'nın fethi, Kösedağ Savaşı) hem de beyliklerin coğrafi konumları ve tarihsel önemleri (Karamanoğulları'nın Türkçeyi resmî dil ilan etmesi, Osmanoğulları'nın diğer beylikleri bünyesinde toplaması) üzerinden yoğun biçimde sorulur. Konuyu incelerken Anadolu'nun 1243 Kösedağ Savaşı sonrası Moğol/İlhanlı baskısına girdiği ve bu ortamda beyliklerin güçlendiği süreç iyi kavranmalıdır.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Anadolu Selçuklu Devleti'nin Kuruluşu ve Yükselişi
Anadolu Selçuklu Devleti, Malazgirt zaferinin ardından Anadolu'da fetihlerini sürdüren Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından kurulmuştur. Devletin ilk başkenti İznik olmuş, ancak I. Haçlı Seferi sonucunda 1097'de İznik'in kaybedilmesiyle başkent Konya'ya taşınmıştır. II. Kılıç Arslan döneminde 1176'da Bizans İmparatoru Manuel Komnenos'a karşı kazanılan Miryokefalon Savaşı, Anadolu'nun kesin bir Türk yurdu olduğunu güçlü biçimde ortaya koymuştur; ancak II. Kılıç Arslan'ın ülkeyi on bir oğlu arasında paylaştırması, sonraki dönemde iç karışıklıklara yol açmıştır. I. İzzeddin Keykavus döneminde Karadeniz'e açılan Sinop limanının fethi önemli bir gelişmedir. Devletin en parlak dönemi, I. Alaeddin Keykubad (1220-1237) zamanına rastlar: Akdeniz'e açılan Alanya (Alaiye) limanı fethedilmiş, Konya-Kayseri-Sivas gibi önemli ticaret yollarının güvenliği kervansaraylarla desteklenmiş ve Harzemşahlarla ittifak arayışına girilmiştir.
Kösedağ Savaşı ve Çöküş Süreci
1243 yılında II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Moğollara karşı yapılan Kösedağ Savaşı, Anadolu Selçuklu Devleti'nin aldığı en ağır yenilgilerden biridir. Bu yenilginin ardından devlet, İlhanlı Devleti'nin siyasi baskısı ve nüfuzu altına girmiş; sultanlar giderek İlhanlı valilerinin gölgesinde kalan sembolik yöneticilere dönüşmüştür. Bu zayıflama sürecinde Türkmen beylikleri güçlenmeye başlamış, 1277'de Karamanoğlu Mehmet Bey, Türkçeyi resmî devlet dili ilan ederek bu dönemin önemli bir simgesi hâline gelmiştir. Anadolu Selçuklu Devleti, II. Mesud'un 1308'deki ölümüyle fiilen sona ermiş, toprakları çok sayıda beylik arasında paylaşılmıştır.
Malazgirt Sonrası İlk Beylikler Dönemi
Malazgirt Savaşı'nın hemen ardından Anadolu'da fetih hareketlerini yürüten Türkmen beyleri tarafından kurulan ilk beylikler şunlardır: Saltuklu Beyliği (Erzurum), Mengücek Beyliği (Erzincan-Divriği), Danişmendliler (Sivas-Tokat-Kayseri; Anadolu Selçuklularının en güçlü rakibi konumundaydı ve 1178'de II. Kılıç Arslan tarafından ilhak edilmiştir), Artuklu Beyliği (Diyarbakır-Mardin-Hasankeyf çevresinde, Hısn-ı Keyfa, Mardin ve Harput olmak üzere üç kola ayrılmıştır) ve İzmir merkezli Çaka Beyliği (Bizans'a karşı ilk Türk deniz akınlarını başlatmıştır). Bu ilk beylikler zamanla Anadolu Selçuklu Devleti'ne bağlanmıştır.
İkinci Beylikler Dönemi
Kösedağ Savaşı (1243) ve Anadolu Selçuklu Devleti'nin 1308'de sona ermesiyle birlikte Anadolu'da yeniden birçok Türkmen beyliği ortaya çıkmıştır: Karamanoğulları (Karaman/Larende merkezli, en güçlü ve en uzun süre bağımsızlığını koruyan beylik, Osmanlı ile en uzun mücadeleyi veren beylik olup 1487'de Osmanlı'ya katılmıştır), Germiyanoğulları (Kütahya), Aydınoğulları (Aydın-İzmir; Umur Bey döneminde denizcilikte güçlenmiştir), Saruhanoğulları (Manisa), Menteşeoğulları (Muğla), Candaroğulları/İsfendiyaroğulları (Kastamonu-Sinop), Hamitoğulları (Isparta-Antalya), Eşrefoğulları (Beyşehir), Ramazanoğulları (Adana) ve Dulkadiroğulları (Maraş-Elbistan; bu son iki beylik Memlük-Osmanlı mücadelelerinde sınır/uc beyliği konumundaydı). Bu beylikler arasında Söğüt-Bilecik çevresinde kurulan Osmanoğulları, zamanla güçlenerek diğer beylikleri kendi bünyesinde toplamış ve büyük bir imparatorluğa dönüşmüştür.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Miryokefalon Savaşı'nın tarihsel önemi sorulduğunda, bu savaşın Anadolu'nun Türk yurdu olduğunu kesin biçimde gösteren bir dönüm noktası olduğu vurgulanmalıdır.
Kösedağ Savaşı'nın Anadolu Selçuklu Devleti açısından sonucu sorulduğunda, devletin bu yenilgiden sonra İlhanlı baskısı altına girdiği ve siyasi bağımsızlığını büyük ölçüde yitirdiği belirtilmelidir.
Karamanoğlu Mehmet Bey'in 1277'de aldığı kararın önemi sorulduğunda, Türkçenin resmî devlet dili ilan edilmesinin Türk dili ve kültürü açısından önemli bir gelişme olduğu vurgulanmalıdır.
İlk beylikler dönemi ile ikinci beylikler dönemi arasındaki temel fark sorulduğunda, ilk dönemin Malazgirt sonrası ortaya çıkıp Anadolu Selçuklu Devleti'ne bağlandığı, ikinci dönemin ise Kösedağ Savaşı sonrası devletin zayıflamasıyla ortaya çıktığı ve doğrudan Osmanlı öncesi döneme uzandığı belirtilmelidir.
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.