Zaman yolculuğu
Olayları sıraya diz, nedenini ve sonucunu birlikte hatırla.
6 bölüm · ~16 dk · 20 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Türk Kültür ve Medeniyeti Tarihi; İslamiyet öncesinden günümüze uzanan süreçte Türklerin devlet yönetimi, aile yapısı, sosyal-ekonomik hayatı, sanat ve göçebe kültür unsurlarını konu edinir. Orta Asya bozkır coğrafyasında şekillenen Türk devlet anlayışı, hükümdara "kut" (yönetme yetkisinin gökten geldiğine inanç) kavramıyla meşruiyet kazandırmış; töre (yazısız hukuk kuralları) devletin ve toplumun işleyişini düzenlemiştir. Türklerde aile, toplumun temel yapı taşı olarak kabul edilmiş; kadının toplumsal ve siyasi hayattaki konumu, aynı dönemdeki birçok medeniyete göre daha özgür ve etkin olmuştur. Göçebe (konar-göçer) yaşam tarzı, Türklerin at yetiştiriciliği, hayvancılık ve süratli ordu teşkilatlanmasında (özellikle atlı okçuluk) üstünlük kazanmasını sağlamış; bu durum aynı zamanda sanatsal üretimde de (hayvan üslubu, keçe, halı-kilim, madencilik) kendine özgü bir estetik anlayışın doğmasına yol açmıştır. İslamiyet'in kabulüyle birlikte Türk kültürü, İslam medeniyetiyle kaynaşarak medrese, cami, külliye gibi yeni kurumsal ve mimari yapılar geliştirmiş; ancak devlet, aile ve töre anlayışındaki temel unsurların büyük bölümü varlığını sürdürmüştür. Bu konu, ÖABT Tarih sınavında hem İslamiyet öncesi Türk devletlerinin (Hun, Göktürk, Uygur) kurumsal yapısını hem de bu yapının sonraki Türk-İslam devletlerine (Selçuklu, Osmanlı) aktarımını bütüncül biçimde değerlendirmeyi gerektirir.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Devlet anlayışı ve yönetim
Kut anlayışı
Hükümdara devleti yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğine inanılan, Türk siyasi düşüncesinin temel meşruiyet kaynağıdır. Kut, hükümdarın adaletli ve başarılı olması şartına bağlı olup bu şartı yitiren hükümdarın kutunu da kaybettiğine inanılmıştır.
Aile ve toplumsal yapı
Aile yapısı
Türklerde aile (oguş), devletin küçük bir modeli olarak görülmüş; "il-oguş" benzetmesiyle aile ile devlet yönetimi arasında paralellik kurulmuştur.
Göçebe kültür ve sanat
Konar-göçer yaşam
Mevsimlik olarak yayla-kışlak arasında hareket eden hayvancılığa dayalı yaşam biçimidir; bu yaşam biçimi Türklerin geniş coğrafyalara yayılmasını ve atlı-okçu savaş taktiklerinde ustalaşmasını sağlamıştır.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Türk devlet geleneğinde hükümdarın yönetme yetkisinin ilahi bir kaynaktan geldiğine inanılır; ancak bu yetkinin sürekliliği hükümdarın adaletli ve başarılı olmasına bağlıdır.
Soru: Sözü edilen kavram nedir?
Türk devletlerinde hükümdar eşleri, kurultaya katılabilmiş ve bazı resmî törenlerde hükümdarla birlikte halkın karşısına çıkabilmiştir.
Soru: Bu durum Türk kültüründe neyin göstergesidir?
Bir Türk beyinin mezarının etrafına, hayattayken öldürdüğü düşman sayısı kadar taş heykel dikilmiştir.
Soru: Bu taş heykellere ne ad verilir?
Göçebe yaşam biçimini sürdüren Türk toplulukları, hayvancılığa uygun kolay taşınabilir, dayanıklı ve işlevsel ürünler geliştirmiş; bu ürünler arasında keçe ve dokuma eşyalar önemli yer tutmuştur.
Soru: Bu durum Türk sanatının hangi yönünü ortaya koymaktadır?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.