TYT Cümlede Anlam konu anlatımı

1Konu özeti

İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.

Cümlede anlam, bir cümlenin ne söylediğini ve bunu nasıl söylediğini inceleyen konudur. TYT Türkçe testinde doğrudan her yıl yaklaşık 4 soru gelir; ancak asıl önemi, paragraf sorularının temelini oluşturmasıdır. Bir cümledeki neden-sonuç ilişkisini, öznel–nesnel ayrımını ya da örtülü anlamı fark edemeyen öğrenci, paragrafta da "çıkarılabilir / çıkarılamaz" sorularında zorlanır.

ÖSYM'nin ölçtüğü iki şey

Anlam ilişkilerineden-sonuç, amaç-sonuç, koşul-sonuç, karşılaştırmacümleler arasında ve cümle içinde

Anlam özellikleriöznel–nesnel, tanım, örtülü anlam, öneri, eleştiri, varsayım vb.cümleyi yorumlama

2Anlam ilişkileri

Önemli yerleri altını çizer gibi oku.

Dört ilişkiyi kartlarda tanı; kartı çevirince ipucu ekleri ve örnek cümleyi göreceksin.

Konu kartları1 / 4

3Amaç mı, neden mi?

Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.

ÖSYM'nin en sevdiği tuzak "için" ve "diye" sözcüklerindedir. Cümleyi "ne amaçla?" ve "neden?" sorularıyla sına.

"için" ve "diye" ayrımı

-mAk içinamaçÇalışmak için geldi.

-DIğI içinnedenÇalıştığı için başardı.

-sIn diyeamaçUyanmasın diye sessiz girdi.

diye (gerekçe)nedenGeç kaldım diye kızdı.

Amaç ile neden ayrımı: Amaçta sonuç, eylemden sonra gerçekleşmesi istenen şeydir; nedende ise gerekçe, eylemden önce vardır.

Örnek 1: Anlam ilişkisi0 / 3 adım

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

•A) Hava soğuk olduğu için kalın giyindi.
•B) Yorgunluktan konuşacak hâli kalmamıştı.
•C) Trene yetişmek için taksiye bindi.
•D) Kar yağınca yollar kapandı.
•E) Çok çalıştığından sınavı kazandı.

4Nesnel, öznel ve tanım cümleleri

Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.

Konu kartları1 / 3

Nesnel mi, öznel mi, tanım mı?

"Ankara, Türkiye'nin başkentidir." cümlesi nesnel bir yargıdır.
"Bu roman insanın içini ısıtıyor." cümlesi nesnel bir yargıdır.
Her "-dır" ile biten cümle bir tanım cümlesidir.
Cümlede nesnel bir bilgi bulunsa bile bir değerlendirme sözcüğü varsa yargı öznelleşir.

Cümleyi çözBir şık seç

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde öznel bir yargı vardır?

5Diğer anlam özellikleri

Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.

Aşağıdaki kartlar geri kalan anlam özelliklerini toplar.

Konu kartları1 / 8

Cümleyi çözBir şık seç

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde örtülü bir anlam vardır?

6Soru çözme ipuçları

Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.

7Çözümlü örnekler

Önemli yerleri altını çizer gibi oku.

Örnek 2: Örtülü anlam0 / 4 adım

"Bu kez ödevini zamanında teslim etti." cümlesinden hangi yargı çıkarılabilir?

Örnek 3: Cümle yorumu0 / 4 adım

"Bir kitabın değeri, okunduktan sonra okurda bıraktığı soru işaretleriyle ölçülür." Bu cümleyle anlatılmak istenen nedir?

8Sık yapılan hatalar

Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.

9ÖSYM'de nasıl soruluyor

Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.

TYT'de cümlede anlam soruları genellikle şu köklerle gelir:

"Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç / amaç-sonuç / koşul-sonuç ilişkisi vardır?"
"Aşağıdaki cümlelerin hangisinde öznel bir yargı vardır?" ya da "...nesnel bir anlatım vardır?"
"Bu cümlede altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?"
"Aşağıdaki cümlelerin hangisi anlamca ötekilerden farklıdır?"
"Bu cümleden aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?"
"Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yapıtın anlatımından (üslubundan) söz edilmektedir?"

Son yıllarda ÖSYM, cümlede anlam sorularını çoğunlukla kitap, yazar, şiir ve sanat üzerine kurulmuş cümlelerle sormaktadır. Bu yüzden üslup–içerik ayrımı, eleştiri ve öneri gibi kavramlar özellikle önemlidir. Ayrıca paragraf sorularının "çıkarılabilir" türleri de aslında cümlede anlam becerisini ölçer.

10Kısa tekrar

Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.

İpucu sözcüğünü anlam özelliğiyle eşleştir:

İpucu – anlam özelliği0 / 6

Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.