Dil atölyesi
Kuralı örnek cümlede yakala, sonra kendi cümlende kullan.
9 bölüm · ~22 dk · 24 etkileşim
1Paragraf: Türkçenin yarısı
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Paragraf, TYT Türkçe testinin bel kemiğidir: 40 soruluk Türkçe testinin yaklaşık 22 sorusu doğrudan paragraf sorusudur. Yani paragrafta hızlı ve doğru olan bir öğrenci, Türkçe netinin yarısından fazlasını garantiye alır. Üstelik bu sorular ezber gerektirmez; ihtiyacın olan şey doğru okuma alışkanlığı, soru köklerini tanımak ve şıkları metne dayanarak elemektir.
Paragraf; tek bir konu etrafında, tek bir ana düşünceyi anlatmak için bir araya gelmiş cümleler topluluğudur. ÖSYM bu yapının üç yönünü ölçer:
| Yön | Neleri kapsar? |
|---|---|
| Anlam | ana düşünce, yardımcı düşünceler, konu, başlık |
| Yapı | giriş–gelişme–sonuç, cümle sıralaması, akışı bozan cümle, ikiye bölme |
| Anlatım | anlatım biçimleri, düşünceyi geliştirme yolları |
Paragraf, tek bir konu etrafında tek bir ana düşünceyi anlatan cümleler topluluğudur.
Paragraf soruları ezber gerektirir.
40 soruluk Türkçe testinde paragraf sorusu yok denecek kadar azdır.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Kartlara dokunmadan önce her kavramı kendi cümlenle tanımlamaya çalış.
3Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Paragrafın "nasıl" anlatıldığını ölçen sorularda bu iki başlığı karıştırmamak gerekir. Anlatım biçimleri dörttür; düşünceyi geliştirme yolları ise altıdır.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
4Soru kökü ve eleme stratejisi
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Paragraf çözmenin ilk kuralı metne değil köke bakmaktır. Aşağıdaki kartlar, "önce ne yapmalıyım?" sorusunun cevabını verir.
Genç bir ressamın ilk tabloları genellikle hayran olduğu ustaların izlerini taşır; fırça darbeleri, renk seçimleri o ustalara benzer. Ancak sanatçı olgunlaştıkça kendi bakışını tuvale yansıtmaya başlar. Bir tablonun gerçekten değerli sayılması için taşıdığı teknik ustalık değil, ressamın kendine has sesini bulmuş olması gerekir.
Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
5Yapı soruları için ipuçları
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.
Akışı bozan cümle, ikiye bölme, cümle sıralaması ve boşluk doldurma sorularının her birinin kendine özgü bir yöntemi vardır.
| Soru tipi | Ne yapmalı? |
|---|---|
| Akışı bozan cümle | Her cümleyi paragrafın ana konusuna bağla. Konuyla ilgili görünen ama paragrafın yönünden sapan cümle (farklı bir alt konuya geçen) aranan cümledir. |
| İkiye bölme | Konunun ya da bakış açısının değiştiği yeri ara: zaman değişimi ("Günümüzde ise"), yön değişimi (tarihten soruna, sorundan çözüme) iyi bir ipucudur. |
| Cümle sıralaması | Önce giriş cümlesini bul, ardından bağlayıcı sözcüklerle (bu, bunun için, örneğin, ayrıca) zinciri kur. Şıklardan yararlanarak eleme yap; her olasılığı denemen gerekmez. |
| Boşluk doldurma | Boşluktan önceki ve sonraki cümleyi birlikte oku. Doğru cümle, iki tarafla da mantıksal bağ kurar. |
6Çözümlü örnekler
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Üç tipik soruyu adım adım çözelim. Önce kendin düşün, sonra adımları aç.
"Çocuklar, bir oyuncakla oynamaktan çok onu kurcalamaktan hoşlanır. Pahalı bir oyuncak birkaç gün içinde köşeye atılırken bir karton kutu, haftalarca bir gemiye, bir eve ya da bir uzay aracına dönüşebilir. Çünkü çocuğun asıl ihtiyacı, hazır bir eğlence değil, hayal gücünü çalıştırabileceği bir alandır."
Bu parçada asıl anlatılmak istenen nedir?
"(I) Zeytinyağı, Akdeniz mutfağının vazgeçilmez ürünlerinden biridir. (II) Yapılan araştırmalar, düzenli zeytinyağı tüketiminin kalp sağlığını olumlu etkilediğini gösteriyor. (III) Zeytin ağaçları yüzlerce yıl yaşayabilir. (IV) Ayrıca zeytinyağının içerdiği bazı bileşenler, vücudu hücre yıpranmasına karşı korur. (V) Bu yüzden beslenme uzmanları, yemeklerde zeytinyağını tercih etmeyi öneriyor."
Akışı bozan cümle hangisidir?
"Eskiden bir fotoğraf çekmek sabır isteyen bir işti; film sınırlı olduğu için her kare düşünülerek çekilirdi. ---- Bu kolaylık, fotoğraf sayısını artırsa da tek bir karenin değerini azalttı."
Boşluğa hangisi gelmelidir?
7Sık yapılan hatalar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Metin "pek ilgi görmedi" diyorsa "hiç okunmadı" şıkkı yanlıştır.
Metin "yazılı belgeler kadar değerli" diyorsa "daha değerli" şıkkı yanlıştır.
Genel olarak doğru olan her şık, paragraf sorusunda doğru cevaptır.
Paragrafı baştan sona tekrar tekrar okumak süre kazandırır.
Özgürlük çoğu zaman "istediğini yapabilmek" olarak tanımlanır. Oysa bu tanım, insanı yalnızca dürtülerinin peşinden giden bir varlığa indirger. Bazı düşünürlere göre asıl özgürlük, dürtülerin değil aklın yönlendirdiği bir seçimdir; kişi ancak kendi değerlerine göre karar verebildiğinde özgürdür.
Bu parçada sorgulanan görüş aşağıdakilerden hangisidir?
8ÖSYM'de nasıl soruluyor
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
ÖSYM paragraf sorularında genellikle 4–7 cümlelik, bilim, sanat, edebiyat, tarih, psikoloji ve günlük yaşam gibi farklı alanlardan alınmış metinler kullanır. En sık karşılaşılan soru kökleri şunlardır:
- "Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?"
- "Bu parçada ... ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?"
- "Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir / çıkarılamaz?"
- "Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?"
- "Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf hangi cümleyle başlar?"
- "Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?"
- "Numaralanmış cümlelerle anlamlı bir paragraf oluşturulduğunda sıralama nasıl olur?"
Son yıllarda iki paragraflı uzun metinlerle birden çok soru sorulması ve yazarın tutumunu, eleştirdiği durumu ya da önerisini yorumlatan sorular artmıştır. Sorular her zaman metne dayalıdır; doğru şık metinde ya açıkça yazar ya da metinden zorunlu olarak çıkar.
Büyükşehirlerde trafiğin en yoğun olduğu saatlerde bile bazı hatlarda otobüsler yarı boş ilerlerken bazı hatlarda yolcular ayakta seyahat etmek zorunda kalıyor. ---- Bu nedenle uzmanlar, güzergâh planlamasının yolcu yoğunluğuna göre düzenli aralıklarla güncellenmesi gerektiğini savunuyor.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
9Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Paragraf, TYT Türkçe testinin yarısından fazlasıdır; her gün düzenli en verimli çalışmadır. yargı içermez, bir yargıdır; bütünü kapsar. Karşıtlık bağlaçlarından ("oysa, ancak, ama") sonraki yargıya ve özellikle dikkat et.