Dil atölyesi
Kuralı örnek cümlede yakala, sonra kendi cümlende kullan.
10 bölüm · ~22 dk · 26 etkileşim
1Anlam sözlükte değil, cümlede
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Sözcükte anlam, bir sözcüğün ya da söz öbeğinin cümlede hangi anlamda kullanıldığını inceleyen konudur. Aynı sözcük farklı cümlelerde bambaşka anlamlar kazanabilir: "tatlı elma" ile "tatlı dil" aynı "tatlı"yı taşımaz. TYT'de bu konudan genellikle iki üç soru gelir; ayrıca paragraf ve cümlede anlam sorularının çoğu, sözcüklerin bağlamdaki anlamını doğru kavramaya dayanır. Bu yüzden sözcükte anlam, Türkçe testinin temelidir.
"Bu elma çok tatlı." ile "tatlı dil" ifadelerinde "tatlı" aynı anlamda mı kullanılmıştır?
2Anlam türleri
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Her kartın ön yüzündeki soruyu cevaplamaya çalış, sonra çevir.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
3Sözcükler arası anlam ilişkileri
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
| İlişki | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Eş anlamlı | Yazılışı farklı, anlamı aynı | ak – beyaz, kara – siyah, al – kırmızı |
| Yakın anlamlı | Anlamları birbirine yakın ama tam aynı değil | kızmak – öfkelenmek – hiddetlenmek |
| Karşıt (zıt) anlamlı | Birbirinin tersini anlatan | uzun – kısa, cömert – cimri |
| Sesteş (eş sesli) | Yazılışı aynı, anlamları ilgisiz | yüz (sayı) – yüz (surat) – yüz- (suda) |
4Söz sanatlarına yakın anlam olayları
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad aktarması (mecazımürsel) yapılmıştır?
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde duyular arası aktarma yapılmıştır?
5Deyim, atasözü ve ikileme
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
| Yapı | Özellik | Örnek |
|---|---|---|
| Deyim | Kalıplaşmış, çoğunlukla mecazlı söz öbeği; genellikle bir kavramı ya da durumu anlatır; sözcükleri değiştirilemez | etekleri zil çalmak (çok sevinmek), kulak asmamak (önemsememek) |
| Atasözü | Uzun deneyimlere dayanan, öğüt veren, genel yargı bildiren kalıplaşmış cümle | Damlaya damlaya göl olur. |
| İkileme | Anlatımı güçlendirmek için sözcüklerin tekrarlanması ya da birlikte kullanılması | yavaş yavaş (tekrar), aşağı yukarı (karşıt), eğri büğrü (biri anlamsız), derli toplu (yakın anlamlı) |
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlamca karşıt sözcüklerden oluşan bir ikileme kullanılmıştır?
6Bağlamdaki anlamı bulma yöntemi
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.
Bir sorudaki sözcüğün cümlede hangi anlamda kullanıldığını bulmak için şu üç adımı uygula.
7Çözümlü örnekler
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "kırmak" sözcüğü mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
- A)Çocuk, topla komşunun camını kırdı.
- B)Aşçı, yumurtaları kâseye kırdı.
- C)Düşüncesizce söylediği sözlerle arkadaşının kalbini kırdı.
- D)Oduncu, kuru dalları kırıp ateşe attı.
- E)Kardeşim, bisikletten düşünce kolunu kırdı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "çok yorulmak" anlamında bir deyim kullanılmıştır?
- A)Bütün gün taşınma işiyle uğraşınca canı çıktı.
- B)Kardeşinin başarısını duyunca göğsü kabardı.
- C)Beklenmedik haberi duyunca dili tutuldu.
- D)Karanlık sokakta yürürken ödü koptu.
- E)Arkadaşının sözlerine hiç kulak asmadı.
"Yazar, yeni romanında çok ince bir mizah kullanmış." cümlesindeki "ince" sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde aynı anlamda kullanılmıştır?
- A)Serin akşamlar için ince bir hırka aldı.
- B)Köye ince bir patika uzanıyordu.
- C)Onun ince esprileri her ortamda beğenilirdi.
- D)Kızın ince sesi koridorda yankılandı.
- E)Pastanın üstüne ince bir kat krema sürdü.
8Sık yapılan hatalar
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
"Masanın ayağı" yan anlam örneğidir.
"Sevmek – sevmemek" karşıt anlamlı bir çifttir.
"Ağzı kulaklarına varmak" gerçek bir görüntüyü anlatır.
Sesteş sözcükler arasında anlam ilgisi yoktur.
9ÖSYM'de nasıl soruluyor?
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Sözcükte anlam soruları genellikle şu kalıplarla gelir:
- "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ... sözcüğü mecaz / terim / yan anlamıyla kullanılmıştır?"
- "Bu cümledeki ... sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde aynı anlamda kullanılmıştır?"
- "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde '...' anlamında bir deyim kullanılmıştır?"
- "Bu parçada numaralanmış sözlerden hangisi ... anlamında kullanılmıştır?"
- "Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?"
Son yıllarda sözcüklerin tek başına değil, bir paragraf ya da uzun bir cümle içinde yorumlanmasını isteyen sorular artmıştır. Boşluk doldurma sorularında yakın anlamlı sözcükler arasındaki ince farklar (örneğin "eleştirmek – yermek", "sezmek – anlamak") belirleyici olur; bu sorularda boşluğun hem öncesini hem sonrasını birlikte değerlendirmek gerekir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir varlık, adı söylenmeden onu tanıtan bir söz öbeğiyle anlatılmıştır (dolaylama)?
10Kısa özet ve ipuçları
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Anlam sözlükten değil bulunur. gerçek anlamla bağını korur; bu bağı koparır. Sesteş sözcükler arasında anlam ilgisi yoktur; sözcüklerde vardır. Ad aktarmasında benzetme yoktur; "sobayı yakmak" deriz, sobadaki kastederiz.