Dil atölyesi
Kuralı örnek cümlede yakala, sonra kendi cümlende kullan.
12 bölüm · ~24 dk · 27 etkileşim
1Yazım kuralları neden kazandırır?
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Yazım (imla) kuralları, sözcüklerin ve eklerin standart Türkçede nasıl yazılacağını belirleyen kurallardır: hangi harfin büyük yazılacağı, hangi sözcüklerin bitişik ya da ayrı yazılacağı, sayıların, kısaltmaların ve eklerin yazımı bu konunun kapsamındadır. TYT'de bu konudan genellikle bir ya da iki soru gelir ve sorular çoğunlukla "hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?" biçimindedir. Kurallar belirli olduğu için düzenli tekrar yapan öğrenci bu soruları kısa sürede çözebilir. Bu anlatımda güncel TDK Yazım Kılavuzu esas alınmıştır.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
3Büyük harflerin kullanıldığı yerler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
| Kural | Doğru örnek |
|---|---|
| Cümle başı; iki noktadan sonra gelen cümle | Tek bir isteği vardı: Herkes erken gelmeli. |
| Kişi adları, unvanlar, saygı sözleri (adla birlikte) | Doç. Dr. Ali Kaya, Ayşe Hanım |
| Yer adlarının bütün sözcükleri | Ağrı Dağı, Van Gölü, Marmara Denizi, Doğu Anadolu |
| Kurum ve kuruluş adlarının bütün sözcükleri | Türk Dil Kurumu, Ankara Üniversitesi |
| Kitap, dergi, eser adlarının sözcükleri ("ve, ile, ya da" gibi bağlaçlar küçük) | Suç ve Ceza, Sinekli Bakkal |
| Tarihî dönem, olay ve belge adları | Lale Devri, Malazgirt Savaşı, Tanzimat Fermanı |
| Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları | 29 Ekim 1923 Pazartesi |
| Millet, dil, din adları | Türk, Türkçe, Almanca |
Üç küçük ayrıntı daha var; sınavda sık çeldirici olurlar:
"Okulumuz 15 Eylül 2025 Pazartesi günü açıldı." cümlesinde ay ve gün adı doğru yazılmıştır.
"Babaannem her yıl temmuz ayında köye gider." cümlesinde "temmuz" doğru yazılmıştır.
"Ablam, Ankara üniversitesinde tarih okuyor." cümlesi doğru yazılmıştır.
"Her Pazartesi" yazımı doğrudur.
4Birleşik sözcüklerin yazımı
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
| Bitişik yazılanlar | Örnekler |
|---|---|
| Anlam kayması olanlar | hanımeli, kuşburnu, bilirkişi, anneanne |
| Ses düşmesi ya da türemesi olan birleşik fiiller | kaybetmek, sabretmek, affetmek, seyretmek, hissetmek |
| Pekiştirmeli sözcükler | masmavi, sapasağlam, büsbütün, yemyeşil |
| Kalıplaşmış belgisiz sözcükler | birçok, birkaç, birbiri, biraz, hiçbir, herhangi, herkes |
| Ayrı yazılanlar | Örnekler |
|---|---|
| Ses olayı görülmeyen birleşik fiiller | fark etmek, kabul etmek, yardım etmek, hasta olmak |
| Belirli kalıplar | her şey, bir şey, hiç kimse, her biri, bir an |
| Sayılar | on beş, yüz elli, iki bin yirmi |
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
5Sayılar ve kısaltmalar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6De, ki ve mi: ek mi, bağlaç mı?
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
| Yapı | Nasıl yazılır? | Örnek |
|---|---|---|
| "de" bağlacı | Ayrı; ünlü uyumuna uyar, "te" biçimi yoktur | Ben de geleceğim. Kitap da aldık. |
| "-de" hâl eki | Bitişik | Evde, sınıfta, 1985'te |
| "ki" bağlacı | Ayrı | Öyle yorgundu ki hemen uyudu. |
| Bitişik "ki"ler | Kalıplaşmış | belki, çünkü, hâlbuki, mademki, oysaki, sanki |
| "-ki" ilgi eki | Bitişik | evdeki, yarınki, dünkü, bu yılki |
| "mi" soru eki | Ayrı; sonraki ekler ona bitişir | Geliyor musun? Güzel miydi? |
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de"nin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru ekinin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
7Düzeltme işareti (^)
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 5 bölüm kaldı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde düzeltme işaretinin (^) kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
8Sık yanlış yazılan sözcükler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| yanlız, herkez, yalnış | yalnız, herkes, yanlış |
| orjinal, süpriz, espiri | orijinal, sürpriz, espri |
| laboratuar, antreman, egsersiz | laboratuvar, antrenman, egzersiz |
| makina, klavuz, traş | makine, kılavuz, tıraş |
| şöför, ünvan, eşortman | şoför, unvan, eşofman |
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
9Çözümlü örnekler
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
- A)Okulumuz 15 Eylül 2025 Pazartesi günü açıldı.
- B)Babaannem her yıl temmuz ayında köye gider.
- C)Bu yaz Karadeniz'in batısındaki koyları gezdik.
- D)Söyleşiye Prof. Dr. Nermin Aksoy da katıldı.
- E)Ablam, Ankara üniversitesinde tarih okuyor.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?
- A)Bu davranışını hiçbir zaman affetmeyeceğim.
- B)Uzun süre sabrettikten sonra istediği sonuca ulaştı.
- C)Çocuk, bayram kalabalığında bir an kayboldu.
- D)Arkadaşının üzgün olduğunu hemen farketti.
- E)Öğretmen, soruların cevabını deftere yazmamızı rica etti.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yoktur?
- A)Yarışmaya bu yıl yüzyirmi öğrenci katıldı.
- B)Ödevimde TÜİK'nin açıkladığı verileri kullandım.
- C)Toplantı saat 10.30'da başladı ve TDK'nin yeni sözlüğü tanıtıldı.
- D)Sınavda soruların üçtebirini boş bıraktı.
- E)Kardeşim bu yıl okul koşusunda 3 üncü oldu.
10Sık yapılan hatalar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ki"nin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
11ÖSYM'de nasıl soruluyor?
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Yazım kuralları soruları genellikle şu kalıplarla gelir:
- "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır / yoktur?"
- "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?"
- "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de"nin / "ki"nin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?"
- "Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin yazımı yanlıştır?"
Son yıllarda en çok büyük harfler, "de/ki/mi" yazımı, birleşik sözcükler ve sayıların yazımı sorulmaktadır. Sorular genellikle tek kurala odaklanır; bu yüzden soru kökündeki kural adını (örneğin "büyük harfler") görünce yalnızca o kurala bakmak zaman kazandırır. "Yanlışlık yoktur" türü sorularda ise her şıkta bütün sözcükleri tek tek kontrol etmek gerekir.
12Kısa özet ve ipuçları
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Özel adın (yer, kurum, eser, tarihî olay) bütün sözcükleri başlar. Ay ve gün adları yalnızca bildiriyorsa büyük yazılır. Birleşik fiilde ses olayı varsa bitişik (), yoksa ayrı () yazılır. Rakama gelen ek okunuşa uyar (); kısaltmaya gelen ek de kısaltmanın okunuşuna uyar (, NATO'ya).