Dil atölyesi
Kuralı örnek cümlede yakala, sonra kendi cümlende kullan.
11 bölüm · ~24 dk · 30 etkileşim
1Sözcüğün türünü görevi belirler
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Sözcük türleri, sözcüklerin cümlede üstlendikleri göreve göre ayrıldığı gruplardır: isim (ad), sıfat (ön ad), zamir (adıl), zarf (belirteç), edat (ilgeç), bağlaç ve ünlem. Fiiller (eylemler) de bir sözcük türüdür; ancak fiil ve fiilimsiler ayrı bir konuda ele alınır. TYT'de bu konudan genellikle bir ya da iki soru gelir.
Konunun en önemli ilkesi şudur: Bir sözcüğün türü, sözlükteki biçimine göre değil, cümledeki görevine göre belirlenir.
"Güzel" sözcüğü şu üç cümlede hangi türdedir: "güzel ev", "güzel konuştu", "güzeller"?
Bir sözcüğün türü cümledeki görevine göre belirlenir.
"Hızlı" sözcüğü her zaman sıfattır.
Fiiller sözcük türü değildir.
2Yedi tür bir bakışta
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Kartı çevirmeden önce türün tanımını kendin söylemeye çalış.
3İsimler ve isim tamlamaları
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
İsimler üç ölçüte göre sınıflanır:
| Ölçüt | Türler | Örnek |
|---|---|---|
| Varlıklara verilişi | Özel isim / cins isim | Ayşe, Van Gölü / kitap, göl |
| Varlıkların sayısı | Tekil / çoğul / topluluk | ağaç / ağaçlar / orman, sürü, ordu |
| Algılanışı | Somut / soyut | masa, rüzgâr / sevgi, özlem |
İsim tamlamaları, ekleri bakımından üç türlüdür:
4Sıfatlar
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
| Tür | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| Niteleme sıfatı | İsmin rengini, biçimini, durumunu bildirir | yaşlı adam, dar sokak |
| İşaret sıfatı | Belirtme sıfatı; bu, şu, o, öteki | bu kitap |
| Sayı sıfatı | Belirtme sıfatı; asıl, sıra, üleştirme, kesir | beş kalem, beşinci kat, beşer elma, yarım ekmek, üçte bir pay |
| Belgisiz sıfat | Belirtme sıfatı; bazı, her, birkaç, hiçbir, birçok | bazı insanlar |
| Soru sıfatı | Belirtme sıfatı; hangi, kaç, nasıl, ne | hangi kitap, kaç öğrenci |
İki özel durum daha vardır:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde adlaşmış sıfat kullanılmıştır?
5Zamirler
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
| Tür | Örnek |
|---|---|
| Kişi | ben, sen, o, biz, siz, onlar |
| İşaret | bu, şu, o, bunlar, öteki, beriki |
| Belgisiz | biri, birkaçı, bazısı, herkes, hiçbiri, kimse |
| Soru | kim, ne, hangisi, kaçı |
| Dönüşlülük | kendi (kendim, kendisi) |
| İlgi | -ki (benimki, sizinki, onunkiler) |
Kural şöyle işler: "bu, o, hangi, kaç, bazı" gibi sözcüklerin yanında nitelediği bir isim varsa sıfat, yoksa zamirdir.
"Bu kitap güzel" cümlesinde "bu" sıfattır.
"Bu güzel" cümlesinde "bu" zamirdir.
"Birkaç öğrenci" ifadesinde "birkaç" zamirdir.
"Öğrencilerin birkaçı" ifadesinde "birkaçı" sıfattır.
6Zarflar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 5 bölüm kaldı.
| Tür | Örnek sözcükler | Örnek cümle |
|---|---|---|
| Zaman | dün, yarın, erken, şimdi, akşamleyin | Yarın gideceğiz. |
| Durum (nitelik) | hızlı, güzel, yavaşça, dikkatle | Dikkatle dinledi. |
| Miktar (azlık-çokluk) | çok, az, en, daha, oldukça | Oldukça yorgunum. |
| Yer-yön | içeri, dışarı, ileri, geri, aşağı, yukarı | Aşağı indi. |
| Soru | nasıl, niçin, neden, ne zaman, ne kadar | Neden geç kaldın? |
"Çok daha hızlı" ifadesinde hangi sözcük hangisini niteler?
7Edatlar, bağlaçlar ve ünlemler
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ile" (-la/-le) bağlaç olarak kullanılmıştır?
8Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "iyi" sözcüğü zarf olarak kullanılmıştır?
- A)İyi bir dost bulmak kolay değildir.
- B)İyiler her zaman hatırlanır.
- C)Bu şarkıyı herkesten iyi o söylüyor.
- D)Hastanın durumu iyiye gidiyor.
- E)En iyi arkadaşım başka bir şehre taşındı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "o" sözcüğü zamir olarak kullanılmıştır?
- A)O kitabı bana ödünç verir misin?
- B)O, her sabah erkenden yürüyüşe çıkar.
- C)O gün yaşananları hiç unutmadık.
- D)O evde tam on yıl oturduk.
- E)O sokakta çocukluğumuz geçti.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlem, seslenme amacıyla kullanılmıştır?
- A)Ah, keşke o gün daha erken çıksaydım!
- B)Hey, çantanı masada unuttun!
- C)Eyvah, son otobüsü de kaçırdık!
- D)Oh, nihayet tatil başladı!
- E)Vah vah, bu habere çok üzüldüm.
9Sık yapılan hatalar
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yalnız" sözcüğü bağlaç olarak kullanılmıştır?
10ÖSYM'de nasıl soruluyor?
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Sözcük türleri soruları genellikle şu kalıplarla gelir:
- "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak içindeki sözcük zarf / sıfat / zamir olarak kullanılmıştır?"
- "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ... sözcüğü bağlaç / edat görevindedir?"
- "Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi tür bakımından ötekilerden farklıdır?"
- "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat tamlaması / belirtili isim tamlaması yoktur?"
Son yıllarda aynı sözcüğün farklı cümlelerde farklı türlerde kullanıldığı ve sözcüğün türünü cümledeki göreve göre belirlemeyi isteyen sorular öne çıkmaktadır. Bu sorularda her şıkta "Bu sözcük neyi anlatıyor, neye bağlanıyor?" diye sormak en güvenli yoldur:
11Kısa özet ve ipuçları
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.