TYT Cümlenin Ögeleri konu anlatımı

1Konu özeti

İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.

Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan sözcük ya da sözcük gruplarının cümle içindeki görevlerini inceler. TYT Türkçe testinde bu konudan doğrudan 1 soru çıksa da öge bulma becerisi; anlatım bozukluğu (özne-yüklem uyumsuzluğu, nesne eksikliği), cümle türleri ve fiil-fiilimsi sorularının hemen hepsinde gerekli olduğu için testin genelini etkiler.

Bir cümlede altı temel öge bulunabilir: yüklem, özne, nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci ve edat tümleci. Öge bulma işlemine her zaman yüklemden başlanır; çünkü diğer bütün ögeler yükleme sorulan sorularla bulunur.

Altı temel öge ve soruları

Yüklemçekimli fiil ya da ek fiil almış isim soylu sözcükcümlenin çekirdeği

Öznekim, ne, kimler, neleryükleme sorulur

Nesneneyi, kimiyükleme sorulur

Dolaylı tümleçkime, kimde, kimden, nereye, nerede, nereden, neye-e, -de, -den hâl ekleri

Zarf tümlecine zaman, nasıl, ne kadar, niçinçoğunlukla hâl eki almamış zarf

Edat tümlecine için, kim gibi, ne kadar, kime göremutlaka bir edat

2Yüklem ve özne

Önemli yerleri altını çizer gibi oku.

Önce cümlenin çekirdeğini, sonra yüklemi gerçekleştireni bulalım.

Konu kartları1 / 4

Cümleyi çözBir şık seç

"Akşama kadar bahçede çalıştık." cümlesinin öznesi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

3Nesne ve dolaylı tümleç

Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.

Konu kartları1 / 2

Cümleyi çözBir şık seç

"Danışan, yeni çevresine kısa sürede alıştı." cümlesindeki "yeni çevresine" sözcük grubu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

4Zarf tümleci ve edat tümleci

Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.

Konu kartları1 / 2

Cümleyi çözBir şık seç

"Sınavlar öğrenciler gibi bizi de heyecanlandırdı." cümlesindeki "öğrenciler gibi" sözcük grubu hangi cümle ögesidir?

5Öge bulma sırası

Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.

Öge bulma sırası

1. adımYüklemönce yüklem bulunur

2. adımÖznekim/ne

3. adımNesneneyi/kimi

4. adımDolaylı tümleçkime/nereye/nereden

5. adımZarf tümlecinasıl/ne zaman/ne kadar

6. adımEdat tümleciedat öbeği varsa ne için/kim gibi

Cümle dışı unsurhitap sözleri, ünlemler, bağlaçlarcümlenin ögesi değildir

6Çözümlü örnekler

Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.

Örnek 1: Tam öge analizi0 / 5 adım

"Öğretmen, sınav kağıtlarını akşama kadar dikkatle inceledi." cümlesinin ögelerini bulunuz.

Örnek 2: Sözde özne0 / 3 adım

"Bu roman, yazarı tarafından on yılda tamamlandı." cümlesindeki "bu roman" sözcük grubu için ne söylenebilir?

Örnek 3: Nesne mi, dolaylı tümleç mi?0 / 2 adım

"Bu habere kimse inanmadı." cümlesindeki "bu habere" sözcüğü nesne midir, dolaylı tümleç midir?

7Sık yapılan hatalar

Önemli yerleri altını çizer gibi oku.

Hangi yargılar doğru, hangileri tuzak?

Öge tuzakları

Cümlede özne yazılı değilse "özne yoktur" denir.
Edilgen cümlede dilbilgisel özne her zaman işi yapandır.
"inanmak, güvenmek, dayanmak, kızmak" fiillerinin önündeki "-e" hâlli söz nesnedir.
"Hızlıca, dün, çok" gibi doğrudan zarf olan sözler zarf tümlecidir.
Hitap sözleri ("Ahmet, gel buraya.") ve bağlaçlar cümlenin ögesidir.

8ÖSYM'de nasıl soruluyor

Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.

ÖSYM bu konuyu genellikle bir cümle vererek belirli bir sözcük grubunun hangi öge olduğunu ya da cümlenin öge sıralamasını sorgulayan biçimde sorar. Sık görülen soru kökleri:

"Bu cümlenin ögeleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?"
"Altı çizili söz cümlenin hangi ögesidir?"
"Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne kullanılmamıştır?"
"Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözde özne vardır?"
"Aşağıdaki cümlelerden hangisinde edat tümleci kullanılmıştır?"

Bu sorularda en kritik adım, önce yüklemi bulmak ve ardından her ögeyi doğru soruyla yüklemden hareketle tespit etmektir.

9Kısa tekrar

Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.

Örnek cümledeki sözcük grubunu ögesiyle eşleştir. Cümle: "Öğretmen, sınav kağıtlarını akşama kadar dikkatle inceledi."

Sözcük grubu – öge0 / 5

Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.