KPSS GY-GK Osmanlı Devleti Kuruluş ve Yükselme Dönemi konu anlatımı

Osmanlı Devleti, Osman Bey tarafından 1299 civarında, Türkiye Selçuklu Devleti'nin Moğol baskısıyla zayıflamasından sonra Söğüt-Domaniç yöresinde bir uç beyliği olarak kurulmuştur. Bu konu, KPSS Tarih testinde kuruluş (1299-1453) ve yükselme (1453-1579) dönemlerinin en önemli hükümdarları, savaşları ve kurumları üzerinden sorulur.

Osman Bey'den sonra tahta geçen Orhan Bey, Bursa'yı fethederek başkent yapmış, ilk düzenli Osmanlı ordusunu (yaya-müsellem) kurmuş ve 1354'te Rumeli'ye (Çimpe Kalesi) geçerek Osmanlı'nın Avrupa'daki ilk toprağını kazanmıştır. I. Murad (Hüdavendigâr) döneminde Edirne fethedilmiş ve başkent yapılmış, Çandarlı Kara Halil öncülüğünde Yeniçeri Ocağı ve Divan-ı Hümayun kurulmuş, 1389 I. Kosova Savaşı'nda Balkan haçlı ittifakı yenilmiştir; I. Murad bu savaşta şehit düşmüştür.

Yıldırım Bayezid, 1396 Niğbolu Savaşı'nda Haçlı ordusunu yenmiş, ancak 1402 Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilerek esir düşmüş; bu yenilgi Osmanlı'da 1402-1413 Fetret Devri (şehzadeler arası taht kavgaları) dönemini başlatmıştır. I. Mehmed (Çelebi Mehmed), kardeşlerini bertaraf ederek birliği yeniden sağlamış, bu nedenle "ikinci kurucu" olarak anılır. II. Murad, 1444 Varna ve 1448 II. Kosova savaşlarıyla Balkanlardaki Osmanlı hâkimiyetini pekiştirmiştir.

II. Mehmed (Fatih Sultan Mehmed), 29 Mayıs 1453'te İstanbul'u fethederek Bizans İmparatorluğu'nu sona erdirmiş; bu fetih hem Orta Çağ'ın kapanıp Yeni Çağ'ın açılması hem de Osmanlı'nın kuruluş devrinin bitip yükselme devrinin başlaması açısından dönüm noktasıdır. Fatih ayrıca Kanunname-i Al-i Osman ile merkezi otoriteyi güçlendirmiş, İstanbul'u fetih sonrası imar ve iskân politikalarıyla yeniden canlandırmıştır.

Yavuz Sultan Selim, 1514 Çaldıran Savaşı'nda Safevi Devleti'ni yenerek Doğu Anadolu'ya hâkim olmuş; 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşlarıyla Memlük Devleti'ni ortadan kaldırarak Mısır, Suriye ve Hicaz'ı topraklarına katmıştır. Bu fetihlerle birlikte halifelik unvanı Osmanlı padişahlarına geçmiş, Osmanlı Devleti İslam dünyasının siyasi lideri konumuna gelmiştir.

Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı Devleti en geniş sınırlarına ve en parlak çağına ulaşmıştır: 1526 Mohaç Savaşı ile Macaristan'ın büyük kısmı ele geçirilmiş, 1529'da I. Viyana Kuşatması gerçekleştirilmiş (kuşatma başarısız kalsa da Orta Avrupa'da Osmanlı gücünü göstermiştir), Barbaros Hayreddin Paşa'nın 1538 Preveze Deniz Savaşı'ndaki zaferiyle Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğü sağlanmıştır. Kanuni döneminde ayrıca Kanunname-i Osmanî ile hukuk sistemleştirilmiş, bu yüzden Kanuni Avrupa'da "Muhteşem Süleyman", Osmanlı'da ise "Kanuni" unvanıyla anılmıştır.

Örnek 1.

Soru: Osmanlı Devleti'nin Rumeli'deki (Avrupa'daki) ilk toprağını kazanmasını sağlayan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

A) İstanbul'un fethi B) Orhan Bey'in Çimpe Kalesi'ni ele geçirmesi C) I. Kosova Savaşı D) Niğbolu Savaşı E) Ankara Savaşı

Çözüm: Orhan Bey döneminde 1354'te Çimpe Kalesi'nin ele geçirilmesiyle Osmanlı, Rumeli'de (Avrupa yakasında) ilk toprağına sahip olmuştur. Diğer şıklardaki olaylar daha sonraki dönemlere aittir ve Rumeli'ye ilk geçişle ilgili değildir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Örnek 2.

Soru: 1402 Ankara Savaşı'nın Osmanlı Devleti açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

A) İstanbul'un fethedilmesi B) Halifeliğin Osmanlı'ya geçmesi C) Fetret Devri'nin başlaması D) Yeniçeri Ocağı'nın kurulması E) Mısır'ın fethedilmesi

Çözüm: Yıldırım Bayezid'in Timur'a yenilip esir düşmesiyle sonuçlanan Ankara Savaşı, şehzadeler arasındaki taht kavgalarının yaşandığı Fetret Devri'ni (1402-1413) başlatmıştır. Diğer şıklardaki olaylar farklı dönemlere ve hükümdarlara aittir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Örnek 3.

Soru: Aşağıdakilerden hangisi Yavuz Sultan Selim döneminde gerçekleşen gelişmelerden biri değildir?

A) Çaldıran Savaşı'nın kazanılması B) Mercidabık Savaşı'nın kazanılması C) Ridaniye Savaşı'nın kazanılması D) Halifeliğin Osmanlı'ya geçmesi E) Preveze Deniz Savaşı'nın kazanılması

Çözüm: Preveze Deniz Savaşı, Barbaros Hayreddin Paşa komutasında 1538 yılında Kanuni Sultan Süleyman döneminde kazanılmıştır; Yavuz Sultan Selim döneminde gerçekleşmemiştir. Diğer şıklardaki tüm gelişmeler doğrudan Yavuz Sultan Selim dönemine aittir. Doğru cevap E şıkkıdır.