Düşünce kulübü
Soruyu sor, düşünürün cevabını bul, kavramla eşleştir.
9 bölüm · ~19 dk · 22 etkileşim
20. yüzyıl felsefesi, 19. yüzyılın büyük sistem kurma iddialarının (Hegel'in Mutlak Tin'i, Marx'ın tarih yasaları gibi) ardından, felsefenin daha dar ama daha derinlemesine incelenen sorunlara -bilinç, varoluş, dil, deneyim- yönelmesiyle karakterize olur.
AYT'de bu dönem dört ana damarıyla sorulur: (1) Fenomenoloji (Husserl), bilinci ve deneyimi "kendinde şey" spekülasyonlarından arındırıp doğrudan incelemeyi önerir; (2) Varoluşçuluk (Sartre, Heidegger), fenomenolojinin açtığı yoldan ilerleyerek insan varoluşunun özgürlük, sorumluluk ve anlam sorunlarına eğilir; (3) Analitik felsefe (Wittgenstein), felsefi sorunların çoğunun dilin yanlış kullanımından doğduğunu göstererek dilin mantıksal/kullanımsal çözümlemesine yönelir; (4) Pragmatizm (Dewey), bilginin ve değerlerin soyut sistemlerde değil, pratik yaşamda sınanan sonuçlarında aranması gerektiğini savunur. Bu dört akım birbirinden bağımsız gibi görünse de ortak bir eğilimi paylaşır: büyük, kapalı metafizik sistemler yerine insan deneyimine, diline ve pratik yaşamına daha yakın durmak.
1Husserl ve fenomenoloji
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Husserl bu sloganla, felsefenin soyut spekülasyonlar yerine bilinçte doğrudan verilene odaklanması gerektiğini savunur.
2Varoluşçuluk: Sartre
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Jean-Paul Sartre, ateist varoluşçuluğun en bilinen temsilcisidir.
İnsan, önceden belirlenmiş bir öze (doğaya, amaca) sahip olmaksızın dünyaya "fırlatılır" ve kendi seçimleriyle kendi özünü kendisi yaratır. Bu nedenle insan radikal biçimde özgürdür; hatta "özgür olmaya mahkûmdur", çünkü seçmemeyi seçmek bile bir seçimdir.
Bir çalışan, "Ben böyle yetiştirildim, koşullar böyle, başka türlü davranamazdım." diyerek yaptığı seçimin sorumluluğunu dış koşullara yüklemektedir.
Bu tutum Sartre'a göre aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
3Varoluşçuluk: Heidegger
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Martin Heidegger'in temel sorusu "varlık nedir?"dir; bu soruyu insanın kendine özgü varlık biçimi olan Dasein (oradaki-varlık) üzerinden ele alır.
| Sartre | Heidegger | |
|---|---|---|
| Temel mesele | İnsanın özgürlüğü ve öz yaratımı | "Varlık nedir?" sorusu |
| Anahtar kavramlar | Varoluş özden önce gelir, radikal özgürlük, kötü niyet | Dasein, fırlatılmışlık, ölüme-doğru-varlık |
4Wittgenstein: iki ayrı dönem
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Ludwig Wittgenstein, felsefe tarihinin nadir örneklerinden biri olarak, birbirinden farklı iki döneme imza atmıştır.
| Erken dönem | Geç dönem | |
|---|---|---|
| Eser | Tractatus Logico-Philosophicus | Felsefi Soruşturmalar |
| Dil görüşü | Dil, dünyayı bir resim gibi yansıtır (resim/tasvir kuramı) | Anlam, kelimenin belirli bir bağlamdaki kullanımıdır; dil, farklı bağlamlarda farklı kurallarla işleyen çeşitli "dil oyunları"ndan oluşur |
| Özet | Dil dünyanın resmidir | Anlam kullanımdır |
Erken dönemde dil ile düşünülebilir olan arasındaki sıkı bağı şu sözle vurgular:
Geç dönemde ise bu görüşten vazgeçer.
5Dewey ve pragmatizm
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.
John Dewey, pragmatizmin eğitim felsefesine uzanan en etkili temsilcisidir.
Bir okulda öğrencilere yalnızca ders anlatmak yerine, gerçek sorunlar üzerinde projeler yürütmeleri ve yaparak yaşayarak öğrenmeleri sağlanmaktadır.
Bu uygulama aşağıdaki filozoflardan hangisinin eğitim anlayışına dayanmaktadır?
6Çözümlü örnekler: bu görüş kime ait?
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Bir filozofa göre bilinç her zaman bir nesneye yöneliktir; felsefe, nesnelerin "gerçekte" var olup olmadığına dair spekülasyonları bir kenara bırakıp, bu nesnelerin bilince doğrudan nasıl göründüğünü incelemelidir.
Bu görüş aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?
A) Sartre B) Heidegger C) Husserl D) Wittgenstein E) Dewey
Bir filozofa göre insan, önceden belirlenmiş bir öze sahip olmaksızın dünyaya gelir ve kendi seçimleriyle kendi özünü kendisi yaratır; bu nedenle insan özgür olmaya mahkûmdur.
Bu görüş aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?
A) Heidegger B) Husserl C) Wittgenstein D) Sartre E) Dewey
Bir filozof, ilk döneminde dilin dünyayı bir resim gibi yansıttığını savunmuşken, sonraki döneminde bu görüşten vazgeçerek bir kelimenin anlamının, o kelimenin belirli bir bağlamdaki kullanımından ibaret olduğunu ileri sürmüştür.
Bu filozof aşağıdakilerden hangisidir?
A) Husserl B) Sartre C) Wittgenstein D) Heidegger E) Dewey
Bir düşünüre göre bilgi, soyut ve kesin bir hakikat değil, insanın çevresiyle etkileşiminde karşılaştığı sorunları çözmek için kullandığı bir araçtır; bu nedenle eğitimde öğrencinin yaparak ve yaşayarak öğrenmesi gerekir.
Bu görüş aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?
A) Husserl B) Heidegger C) Sartre D) Wittgenstein E) Dewey
7Sık yapılan hatalar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- I.Fırlatılmışlık
- II.Dil oyunları
- III.Yönelimsellik
Yukarıdaki kavramlar sırasıyla hangi filozoflara aittir?
8ÖSYM'de nasıl soruluyor
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
- Bir filozofun özgün kavramı (yönelimsellik, epokhe, Dasein, kötü niyet, dil oyunları, araçsalcılık) tanımlanıp filozofla eşleştirilmesi istenir.
- Sartre'ın "varoluş özden önce gelir" tezi bir örnek olayla somutlaştırılarak sorulur.
- Wittgenstein'ın erken ve geç dönem görüşleri karşılaştırmalı olarak, hangi eserine ait olduğu sorulur.
- Fenomenoloji ile varoluşçuluk arasındaki yöntemsel bağ (Husserl'in Sartre ve Heidegger'i etkilemesi) sorgulanır.
- Dewey'in eğitim felsefesindeki "yaparak öğrenme" ilkesi bir eğitim örneğiyle ilişkilendirilir.
9Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Sınavda anahtar: "bilinç mi varoluş mu dil mi pratik sonuç mu" sorusuna, kavramın hangi akıma özgü olduğuna dikkat etmek doğru eşleştirmeyi sağlar. Kavramı filozofuyla eşleştir:
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Wittgenstein'ın geç dönem eseri Felsefi Soruşturmalar'dır.
Husserl ateist varoluşçuluğun en bilinen temsilcisidir.
Dewey'e göre bilgi, sorunları çözmek için bir araçtır.
Heidegger'in temel sorusu insanın özgürlüğüdür.