Düşünce kulübü
Soruyu sor, düşünürün cevabını bul, kavramla eşleştir.
7 bölüm · ~20 dk · 23 etkileşim
Kültür, bir toplumun üyelerince paylaşılan, öğrenilerek kuşaktan kuşağa aktarılan maddi ve manevi değerlerin, bilgi, inanç, sanat, ahlak, gelenek ve alışkanlıkların bütünüdür. Toplumsal kurumlar ise bir toplumun temel ihtiyaçlarını (üreme-sosyalleşme, eğitim, inanç, geçim, düzen) karşılamak üzere zaman içinde oluşmuş, kuralları yerleşmiş ve süreklilik kazanmış yapılardır (aile, eğitim, din, ekonomi, siyaset). AYT Felsefe Grubu'nda bu konu iki eksende sorulur: kültürel değişme türlerini (kültürleşme, kültür şoku, kültürel yozlaşma) örnek olaylardan tanıma ve toplumsal kurumların işlevlerini birbirinden ayırt etme.
1Kültür nedir, nelerden oluşur?
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Kültür, bireyin doğuştan getirmediği, toplum içinde öğrenerek kazandığı bir bütündür; bu nedenle biyolojik değil toplumsaldır. Kurumlar ise kültürün kalıcı, kurallaşmış görünümleridir: bir toplumun kültürü değiştikçe kurumları da dönüşür, kurumlarındaki bir değişiklik de kültürün geri kalanını etkiler.
| Kültür ögesi | Tanım | Örnekler |
|---|---|---|
| Maddi kültür | Toplumun ürettiği somut, elle tutulur unsurlar | Araç-gereçler, teknoloji, mimari, giyim eşyaları |
| Manevi kültür | Toplumun paylaştığı soyut unsurlar | Değerler, normlar, inançlar, gelenek-görenekler, dil, sanat anlayışı |
Bir toplumun ürettiği somut, elle tutulur araç-gereçler, teknolojik ürünler ve mimari yapılar hangi kültür ögesi kapsamında değerlendirilir?
2Kültürün temel özellikleri
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Kültür toplumsaldır (bireysel değil, ortak paylaşılır), öğrenilmiştir (biyolojik olarak kalıtılmaz, sosyalleşme yoluyla kazanılır), tarihî bir birikimdir (kuşaktan kuşağa aktarılır ve üzerine eklenerek büyür), bütünleştiricidir (toplumu bir arada tutar, ortak kimlik sağlar) ve değişkendir (zamanla, iç ve dış etkenlerle dönüşür).
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Kültür biyolojik olarak kalıtılmaz, sosyalleşme yoluyla kazanılır.
Kültür bireysel bir özelliktir.
3Kültürel değişme türleri
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Kartın ön yüzündeki duruma bakıp hangi kavram olduğunu tahmin et.
Ticaret yolları üzerinde bulunan iki komşu toplumun, yüzyıllar boyunca birbirlerinin mutfak kültüründen, giyim tarzından ve bazı deyimlerinden karşılıklı olarak etkilenmesi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?
Eğitim için ilk kez yurt dışına giden bir öğrencinin, farklı görgü kuralları, dil ve gündelik alışkanlıklarla karşılaşınca ilk haftalarda yoğun bir şaşkınlık ve yalnızlık hissi yaşayıp kendini toplumdan kopuk hissetmesi aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
4Toplumsal kurumların ortak özellikleri
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Her toplumsal kurum, o toplumun temel bir ihtiyacından doğar; yerleşik kurallar ve roller bütünüdür; zaman içinde süreklilik kazanır; ve diğer kurumlarla karşılıklı ilişki içindedir (birindeki değişme diğerlerini de etkiler; örneğin ekonomideki sanayileşme aile yapısını da dönüştürür).
Bir ülkede tarımdan sanayiye geçişin hızlanması sonucunda geniş ailelerin çözülüp çekirdek ailelerin yaygınlaşması hangi sosyolojik ilkeyi örnekler?
Bir ülkede tarımdan sanayiye geçişin hızlanmasıyla geniş ailelerin çözülüp çekirdek ailelerin yaygınlaşması, aşağıdaki sosyolojik ilkelerden hangisini örnekler?
5Başlıca toplumsal kurumlar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Bir toplumda, doğan çocuğun ilk değerleri, dili ve temel davranış kalıplarını öğrendiği, duygusal ihtiyaçlarının karşılandığı ve neslin devamının sağlandığı en küçük toplumsal birim aşağıdakilerden hangisidir?
Toplumun en küçük ve en temel birimini oluşturan, üreme, birincil sosyalleşme ve duygusal doyum işlevlerini üstlenen toplumsal kurum aşağıdakilerden hangisidir?
6Sık yapılan hatalar
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
- Bir örnek olay verilip kültürel değişme türlerinden (kültürleşme, kültür şoku, kültürel yozlaşma) hangisine karşılık geldiği sorulur; ayırt edici ifadeler "karşılıklı etkileşim" (kültürleşme), "ani şaşkınlık/bireysel uyumsuzluk" (kültür şoku), "öz değerlerden bilinçsizce uzaklaşma" (kültürel yozlaşma) biçimindedir.
- Bir toplumsal kurumun (aile, eğitim, din, ekonomi, siyaset) işlevi sözel olarak tanımlanır, hangi kurum olduğu sorulur.
- İki kurum arasındaki karşılıklı etkileşim bir örnek olayla verilir ("ekonomik değişim aile yapısını nasıl etkiledi" gibi).
- Kültürün özellikleri (toplumsallık, öğrenilmişlik, süreklilik, değişkenlik) üzerinden "aşağıdakilerden hangisi kültürün özelliklerinden değildir" biçiminde negatif sorular sorulabilir.