Düşünce kulübü
Soruyu sor, düşünürün cevabını bul, kavramla eşleştir.
6 bölüm · ~17 dk · 17 etkileşim
Sosyoloji, toplumsal ilişkileri, toplumsal grupları, kurumları ve bunların birey üzerindeki etkilerini bilimsel yöntemlerle inceleyen bilim dalıdır. Sosyolojinin konusu bireyden çok birey-toplum ilişkisi ve toplumsal olgulardır; toplumsal olgu, bireyin dışında var olan, bireyi baskı altına alan ve nesnel olarak gözlemlenebilen toplumsal olaylardır (dil, gelenek, hukuk kuralları gibi). AYT Felsefe Grubu testinde sosyolojiye giriş konusundan gelen sorular iki eksende yoğunlaşır: sosyolojinin öncü düşünürlerini (Comte, Durkheim, Marx, Weber) görüşleriyle eşleştirme ve sosyolojide kullanılan araştırma yöntemlerini tanıma. Bu nedenle bu konuda başarı, dört öncü düşünürün birbirinden ayrılan anahtar kavramlarını (pozitivizm, toplumsal olgu, sınıf çatışması, anlayışçı sosyoloji) net biçimde ezberlemeye dayanır.
1Sosyoloji neden doğdu?
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Sosyoloji, 19. yüzyılda sanayi devrimi ve Fransız Devrimi'nin yarattığı büyük toplumsal değişimleri (kentleşme, sınıf çatışmaları, geleneksel toplumsal bağların çözülmesi) anlama ihtiyacından doğmuştur. Bu tarihsel bağlam, sosyolojinin neden "toplumsal değişim ve düzen" sorununa bu kadar odaklandığını açıklar.
Sosyoloji: Toplumu, toplumsal ilişkileri, toplumsal kurumları (aile, din, eğitim, ekonomi, siyaset) ve toplumsal değişmeyi bilimsel yöntemlerle inceleyen bilim dalıdır. "Sosyoloji" terimi ilk kez Auguste Comte tarafından kullanılmıştır.
2Toplumsal olgu ve toplumsal olay
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Belirli bir zaman ve mekânda, tek seferlik olarak gerçekleşen, kendine özgü bir toplumsal gelişme (bir grev, bir seçim gibi) aşağıdaki kavramlardan hangisiyle adlandırılır?
3Dört öncü düşünür
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bu bölüm konunun kalbi. Önce zaman çizelgesinde yaşam yıllarına, ardından her düşünürün kartına bak.
- 1798-1857
Auguste Comte
Pozitivizm, toplum fiziği
- 1818-1883
Karl Marx
Sınıf çatışması
- 1858-1917
Émile Durkheim
Toplumsal olgu
- 1864-1920
Max Weber
Anlayışçı sosyoloji
Dört öncüyü ayırt etmenin anahtarı: Comte = pozitivizm, toplum fiziği; Durkheim = toplumsal olgu, kolektif bilinç, intihar araştırması; Marx = sınıf çatışması, üretim ilişkileri; Weber = anlam, anlayışçı sosyoloji, bürokrasi.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Bir düşünür, toplumun da doğa olayları gibi belirli yasalara bağlı olduğunu, bu yüzden toplumu incelerken doğa bilimlerinde kullanılan gözlem ve deney gibi yöntemlerin kullanılması gerektiğini savunmuş, bu bilime "toplum fiziği" adını vermiştir.
Bu düşünür aşağıdakilerden hangisidir? (A: Karl Marx, B: Max Weber, C: Auguste Comte, D: Émile Durkheim, E: Herbert Spencer)
İntihar gibi bireysel görünen bir eylemin bile toplumsal bütünleşme derecesiyle ilişkili olduğunu gösteren, toplumsal olgu kavramını geliştiren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Bir düşünüre göre toplumun tarihi, üretim araçlarına sahip olan sınıf ile emeğini satarak geçimini sağlayan sınıf arasındaki çatışmanın tarihidir; ekonomik yapı, toplumun hukuk, siyaset ve kültür gibi diğer tüm kurumlarını belirler.
Bu görüş aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir? (A: Max Weber, B: Auguste Comte, C: Émile Durkheim, D: Karl Marx, E: Herbert Spencer)
Bir düşünür, toplumsal olayları yalnızca dışarıdan gözlemlemenin yeterli olmadığını, bireylerin eylemlerine yükledikleri öznel anlamın da kavranması gerektiğini savunmuş; modern toplumların bürokrasi ve akılcılaşma ile şekillendiğini vurgulamıştır.
Bu düşünür aşağıdakilerden hangisidir? (A: Karl Marx, B: Émile Durkheim, C: Max Weber, D: Auguste Comte, E: Herbert Spencer)
4Sosyolojide araştırma yöntemleri
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
| Yöntem | Tanım | Özellik / örnek |
|---|---|---|
| Gözlem | Toplumsal olayların, doğal ortamında (bir köy, bir mahalle, bir fabrika) sistemli biçimde izlenip kaydedilmesi | Doğal ortam |
| Anket (survey) | Geniş bir örnekleme aynı soruların yöneltilerek nicel veri toplanması | Toplumun eğilimlerini, tutumlarını geniş ölçekte ölçmek için kullanılır |
| Görüşme (mülakat) | Bireylerle yüz yüze, açık uçlu sorularla derinlemesine veri toplama | Anketten farkı, katılımcının kendi ifadeleriyle ayrıntılı yanıt verebilmesidir |
| İstatistiksel yöntem (belge/doküman inceleme) | Nüfus sayımı, resmî kayıt ve istatistik gibi hazır verilerin analiz edilerek toplumsal eğilimlerin belirlenmesi | Durkheim'ın intihar istatistiklerini incelemesi gibi |
| Karşılaştırmalı (mukayeseli) yöntem | Farklı toplumların ya da aynı toplumun farklı dönemlerinin karşılaştırılarak benzerlik ve farklılıkların ortaya konması | Benzerlik ve farklılıklar |
Bir araştırmacı, bir köydeki toplumsal yaşamı anlamak için köyde uzun süre yaşayarak günlük hayatı doğal ortamında sistemli biçimde izlemektedir.
Bu araştırmacının kullandığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
5Sık yapılan hatalar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
"Sosyoloji" terimini ilk kez Comte kullanmıştır.
Toplumsal olgu tek seferlik ve tekildir.
Marx toplumu anlam ve bürokrasi ekseninde açıklar.
Anket nicel, görüşme ise derinlemesine ve nitel veri toplar.
6ÖSYM'de nasıl soruluyor
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Bu konu, AYT Felsefe Grubu testinde genellikle 1 soru ile temsil edilir ve neredeyse her zaman öncü düşünürlerden birinin görüşünün tanımlanıp adının sorulması biçiminde kurulur:
- Bir düşünürün anahtar kavramı (pozitivizm, toplumsal olgu, sınıf çatışması, anlam/Verstehen) tanımlanarak "Bu görüş aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?" diye sorulur.
- Sosyolojinin tanımı ya da toplumsal olgu-toplumsal olay ayrımına dayanan kavram tanıma soruları gelebilir.
- Daha az sıklıkla, sosyolojide kullanılan araştırma yöntemlerinden (anket, görüşme, karşılaştırmalı yöntem) birinin tanımlanıp adının sorulması biçiminde sorular çıkabilir.
Doğru seçeneğe ulaşmanın yolu, metindeki anahtar kavramı (pozitivizm/toplum fiziği, toplumsal olgu/intihar, sınıf çatışması/üretim araçları, anlam/bürokrasi) doğru düşünürle eşleştirmektir.