Düşünce kulübü
Soruyu sor, düşünürün cevabını bul, kavramla eşleştir.
8 bölüm · ~21 dk · 23 etkileşim
Orta Çağ felsefesi, MS 2. yüzyıldan 15. yüzyıla, yani Roma İmparatorluğu'nun Hristiyanlığı benimsemesinden Rönesans'a kadar uzanan yaklaşık on üç asırlık dönemi kapsar. Bu dönemin ortak paydası, felsefenin artık bağımsız bir akıl yürütme etkinliği olarak değil, dinî inancı temellendirme ya da açıklama aracı olarak var olmasıdır; nitekim dönem, "felsefe teolojinin hizmetçisidir (ancilla theologiae)" sözüyle özetlenir.
AYT'de bu konu üç ayrı ama birbiriyle etkileşim hâlindeki cephede sorulur: (1) Hristiyan Patristik dönem (Augustinus'la simgeleşir, imana öncelik verir), (2) Hristiyan Skolastik dönem (Aquinas'la doruğa ulaşır, akıl ile imanı uzlaştırmaya çalışır) ve (3) aynı yüzyıllarda gelişen, Antik Yunan felsefesini (özellikle Aristoteles'i) İslam dünyasına taşıyan ve Batı'ya aktaran İslam felsefesi (Farabi, İbn Sina, Gazali, İbn Rüşd). AYT sınavı, bu üç cephe arasındaki akıl-iman ilişkisini nasıl kurduklarını karşılaştırmalı biçimde sorar.
1Patristik dönem: iman önce gelir
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
- MS 2.-8. yy
Patristik dönem
Kilise babaları (patres); Hristiyan inancı Yunan felsefesiyle, özellikle Platonculukla temellendirilir. Temsilcisi Augustinus.
- 9.-15. yy
Skolastik dönem
Manastır ve katedral okullarında (schola) öğretilir; akıl ile iman uzlaştırılmaya çalışılır. Anselm ve Aquinas.
Augustinus (Aziz Augustinus), Patristik dönemin en önemli temsilcisidir. Ona göre iman akıldan önce gelir.
Bu ilkeyle gerçek bilginin ancak önce inanmakla, sonra bu inancın akılla derinleştirilmesiyle mümkün olduğunu savunur.
2Skolastik dönem: akıl ile iman uzlaşır
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Skolastik felsefe, manastır ve katedral okullarında (schola) sistemli biçimde öğretilen, akıl ile imanı uzlaştırmaya çalışan felsefedir; Aristoteles'in yeniden keşfiyle (çoğunlukla İslam filozoflarının çevirileri aracılığıyla) beslenir.
Aquinas bu amaçla beş yol (quinque viae) adını verdiği kanıtları geliştirir:
Aquinas Tanrı'nın varlığını hangi beş akıl yürütmeyle kanıtlamaya çalışır?
Bir filozof, hareket, nedensellik, zorunluluk, mükemmellik dereceleri ve evrendeki düzen olmak üzere beş farklı akıl yürütme yoluyla (beş yol) Tanrı'nın varlığını kanıtlamaya çalışmıştır.
Bu filozof aşağıdakilerden hangisidir?
3İslam felsefesi: Farabi ve İbn Sina
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
İslam felsefesi, aynı yüzyıllarda İslam dünyasında gelişen, Aristoteles ve Yeni Platonculuğu İslam inancıyla harmanlayan; hem kendi içinde özgün hem de Batı Orta Çağı'nı doğrudan etkileyen bir felsefe geleneğidir.
4Gazali ile İbn Rüşd: büyük tartışma
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
| Gazali | İbn Rüşd | |
|---|---|---|
| Eser | Tehâfütü'l-Felâsife | Tehâfütü't-Tehâfüt |
| Tutum | Metafizikte felsefenin kesinlik iddiasını ve nedensellik anlayışını sorgular | Felsefeyi savunur; akıl ile din arasında çelişki olamaz |
Gazali ile İbn Rüşd'ün felsefeye bakışı aşağıdakilerin hangisinde doğru karşılaştırılmıştır?
5Çözümlü örnekler
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Bir düşünüre göre gerçek bilgiye giden yol önce inanmaktan geçer; akıl, ancak inanç temelinde anlamlı bir çaba gösterebilir. Başka bir düşünüre göre ise akıl, imandan bağımsız olarak da Tanrı'nın varlığına dair kanıtlar üretebilir ve akıl ile iman birbiriyle çelişmez.
Bu iki görüş sırasıyla aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?
A) Farabi - Gazali B) Augustinus - Aquinas C) Anselm - İbn Sina D) Aquinas - Augustinus E) İbn Rüşd - Gazali
Bir filozof, ateşin pamuğu yakmasının zorunlu bir neden-sonuç ilişkisi olmadığını, bunun yalnızca Tanrı'nın alışılmış âdeti olduğunu, Tanrı dilerse bu düzenin değişebileceğini savunarak nedensellik ilkesini sorgulamıştır.
Bu görüş aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?
A) Farabi B) İbn Sina C) Gazali D) İbn Rüşd E) Aquinas
Bir filozofa göre evrendeki tüm varlıklar, var olmak için kendi dışında bir nedene muhtaçtır (mümkün varlık); yalnızca tek bir varlık, var olmak için hiçbir şeye muhtaç değildir ve varlığı kendindendir (zorunlu varlık).
Bu ayrım aşağıdaki filozoflardan hangisine aittir?
A) Augustinus B) İbn Sina C) Anselm D) Gazali E) Farabi
Bir filozof, felsefeyi eleştirerek nedensellik ilkesinin kesin olmadığını savunmuş; başka bir filozof ise buna "Tutarsızlığın Tutarsızlığı" adlı eserle karşılık vererek akıl ile din arasında gerçek bir çelişki olamayacağını, felsefenin de dinin bir gereği olduğunu ileri sürmüştür.
Bu iki filozof sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
A) Farabi - İbn Sina B) Gazali - İbn Rüşd C) İbn Rüşd - Gazali D) Augustinus - Anselm E) Aquinas - Anselm
6Sık yapılan hatalar
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
- I.Ruhun bedenden bağımsız olduğunu göstermek için "uçan adam" argümanı
- II.Tanrı'nın varlığına ilişkin ontolojik kanıt
- III.Tutarsızlığın Tutarsızlığı
Yukarıdakiler sırasıyla hangi filozoflara aittir?
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- Bir filozofun akıl-iman ilişkisine dair tutumu (iman önce mi, akıl bağımsız mı) tanımlanır ve hangi filozofa ait olduğu sorulur.
- Aquinas'ın beş yolu ya da Anselm'in ontolojik kanıtı gibi özgün bir kanıtlama biçimi verilip filozofu bulunması istenir.
- Gazali - İbn Rüşd tartışması (Tehâfüt eserleri) karşılaştırmalı olarak sorulur.
- Farabi'nin sudur kuramı ya da İbn Sina'nın zorunlu varlık-mümkün varlık ayrımı gibi özgün kavramlar tanımlanıp filozofla eşleştirilir.
- Patristik ve Skolastik dönemlerin ortak özelliği ("felsefenin teolojiye hizmeti") ile aralarındaki fark (iman-akıl önceliği) birlikte sorgulanır.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Sınavda anahtar: "iman mı önce akıl mı", "hangi kanıt yolu (ontolojik/kozmolojik-teleolojik)", "hangi eser kime ait" ayrımlarına dikkat. Kavramı filozofuyla eşleştir:
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Augustinus'a göre iman akıldan önce gelir.
Aquinas'a göre akıl ile iman çelişir.
Gazali felsefeyi tümüyle reddeder.
İbn Rüşd'ün Aristoteles şerhleri Latinceye çevrilerek Batı'yı etkilemiştir.