Düşünce kulübü
Soruyu sor, düşünürün cevabını bul, kavramla eşleştir.
8 bölüm · ~18 dk · 20 etkileşim
Mantık ve dil konusu, düşüncenin dille olan bağını ele alır: düşünme edimi olan yargı ile onun dille ifade edilmiş biçimi olan önerme arasındaki ilişkiyi, dilin farklı işlevlerini ve doğru düşünmenin araçları olan tanım ile sınıflamanın kurallarını inceler. AYT Felsefe Grubu'nda bu konu üç eksende sorulur: dilin işlevini (bildirme, duygusal, kılavuzlama) örnek cümleden tanıma, bir cümlenin önerme olup olmadığını (yargı bildirip bildirmediğini) belirleme ve verilen bir tanım ya da sınıflamanın hangi kuralı ihlal ettiğini tespit etme.
1Dilin üç işlevi
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Dil, düşüncenin taşıyıcısıdır; ancak her dilsel ifade aynı işlevi görmez. Bir cümle bilgi verebilir, bir duyguyu dile getirebilir ya da bir davranışı yönlendirebilir. Bu işlevlerden yalnızca bildirme işlevi taşıyan cümleler doğru-yanlış değeri taşıdığından önerme sayılır; diğerleri (duygusal ve kılavuzlama işlevindeki cümleler) mantıksal anlamda önerme değildir.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
2Yargı ve önerme
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Her önerme bir yargıyı yansıtır.
Her cümle bir önermedir.
Retorik sorular önerme sayılır.
- I.Bazı kuşlar uçamaz.
- II.Kapıyı kapat!
- III.Dünya yuvarlaktır.
Yukarıdaki cümlelerden hangileri mantıksal anlamda önermedir?
3Tanım ve dört kuralı
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Tanım, bir kavramın sınırlarını belirleyip onun ne olduğunu açık biçimde ortaya koyma işlemidir. Geçerli bir tanımın uyması gereken kurallar:
'İnsan, konuşan canlıdır.' tanımı yerine 'İnsan, matematik yapabilen canlıdır.' tanımı yapılırsa, bu yeni tanımın hangi kuralı ihlal ettiği söylenebilir?
4Sınıflama ve üç kuralı
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Sınıflama, kavramları ortak özelliklerine göre gruplara ayırma işlemidir. Geçerli bir sınıflamanın uyması gereken kurallar:
Bir kütüphanenin kitapları 'roman', 'tarih' ve 'Türk edebiyatı' olmak üzere üç rafta sınıflandırması ve bir Türk romanının hem 'roman' hem 'Türk edebiyatı' rafına girebilmesi, sınıflamanın hangi kuralını ihlal eder?
5Çözümlü örnekler
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Her örnekte önce soruyu oku, kuralı kendin tahmin et, sonra adımları aç.
"Lütfen pencereyi kapatır mısın?" cümlesi dilin hangi işlevine örnektir?
"Yarın okula gelecek misin?" cümlesinin mantıksal anlamda önerme sayılmamasının nedeni nedir?
"Özgürlük, özgür olma hâlidir." tanımı için ne söylenebilir?
Bir kütüphanenin kitapları "roman", "tarih" ve "Türk edebiyatı" olmak üzere üç rafta sınıflandırması ve bir Türk romanının hem "roman" hem "Türk edebiyatı" rafına girebilmesi neyi gösterir?
"Meyve, elma gibi tatlı bir besindir." ifadesi meyve kavramının bir tanımı olabilir mi?
6Sık yapılan hatalar
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Bir öğretmenin sınıftaki öğrencileri hem boylarına hem de ders başarılarına göre aynı anda gruplandırmaya çalışması, sınıflamanın hangi kuralını ihlal eder?
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- Bir cümle verilip dilin hangi işlevine (bildirme, duygusal, kılavuzlama) örnek olduğu sorulur.
- Bir cümlenin neden önerme sayılıp sayılmadığı, yargı-doğruluk değeri ilişkisi üzerinden sorulur.
- Örnek bir tanım verilip hangi tanım kuralını (eş kaplamlılık, olumluluk, döngüsel olmama, açıklık) ihlal ettiği sorulur.
- Örnek bir sınıflama verilip hangi sınıflama kuralını (tek ölçüt, kesişmezlik, eksiksizlik) ihlal ettiği sorulur.
- Zor sorularda bir tanım ya da sınıflama örneğinde birden fazla kuralın aynı anda ihlal edildiği durumlar sorulabilir.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Sınavda örnek cümle/tanım/sınıflama verilip hangi kuralın ihlal edildiği ya da hangi işlevin sergilendiği sorulur.