Düşünce kulübü
Soruyu sor, düşünürün cevabını bul, kavramla eşleştir.
6 bölüm · ~20 dk · 22 etkileşim
Birey ve toplum konusu, bireyin toplumsal bir varlık hâline nasıl geldiğini (toplumsallaşma), toplum içindeki konumunu (statü) ve bu konuma bağlı beklenen davranışları (rol), bireyin içinde yer aldığı toplumsal grupların türlerini ve son olarak birey ile toplum arasındaki karşılıklı ilişkiyi ele alır. AYT Felsefe Grubu testinde bu konudan gelen sorular, genellikle bir kişinin yaşamından kısa bir kesit (statü değişimi, bir role uyumsuzluk, bir grup üyeliği) verilip ilgili kavramın sorulması biçiminde kurulur. Bu nedenle başarı, statü-rol, grup türleri ve toplumsallaşma kavramlarının birbirinden net biçimde ayrılmasına dayanır.
1Birey mi toplumu, toplum mu bireyi biçimlendirir?
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Sosyolojide birey ile toplum ilişkisi iki uç görüş etrafında tartışılır: Bir uçta toplumun bireyden önce geldiğini ve bireyi biçimlendirdiğini savunan görüşler (Durkheim'ın toplumsal olgu anlayışı), diğer uçta bireylerin kendi eylemleriyle toplumu inşa ettiğini vurgulayan görüşler (Weber'in anlayışçı yaklaşımı) yer alır.
| Sosyolog | Yaklaşım |
|---|---|
| Durkheim | Toplumsal olgu anlayışı: toplum bireyden önce gelir ve bireyi biçimlendirir |
| Weber | Anlayışçı yaklaşım: bireyler kendi eylemleriyle toplumu inşa eder |
Günümüz sosyolojisinde genel kabul, birey ile toplumun karşılıklı ve etkileşimli bir ilişki içinde olduğudur: toplum bireyi şekillendirirken, birey de kendi eylemleriyle toplumu değiştirebilir.
2Toplumsallaşma
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Toplumsallaşma (sosyalizasyon): Bireyin, içinde doğduğu toplumun değerlerini, normlarını, dilini, davranış kalıplarını öğrenerek o topluma uyumlu bir üye hâline gelme sürecidir. Toplumsallaşma doğumla başlar ve yaşam boyu (yeni ortamlara, rollere uyum sağlamayı da içerecek biçimde) devam eder.
Bir çocuk, ailesinden dilini, temel değerlerini ve toplumun kabul ettiği davranış kurallarını öğrenerek büyümüştür. Bu süreç, çocuğun yaşamının ilk yıllarında, en yoğun biçimde gerçekleşmiştir.
Bu parçada sözü edilen süreç aşağıdakilerden hangisidir?
3Statü ve rol
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir kişi, uzun yıllar süren eğitim ve sınavlar sonucunda hukuk fakültesini bitirip avukatlık mesleğine başlamıştır.
Bu kişinin "avukat" statüsü aşağıdakilerden hangisine örnektir? (A: Verilmiş statü, B: Kazanılmış statü, C: Rol çatışması, D: Referans grubu, E: Dış grup)
Bir kişi, aynı zamanda hem bir kadının kızı hem de belirli bir yaş grubunun üyesidir; bu konumlara ulaşmak için herhangi bir özel çaba göstermemiştir.
Bu kişinin sözü edilen konumları aşağıdaki kavramlardan hangisine örnektir?
Hem tam zamanlı çalışan hem de küçük bir çocuğa annelik yapan bir kadın, işyerinde önemli bir toplantının olduğu gün çocuğunun hastalandığı bir durumla karşılaşmış; hem işine gitmesi hem de çocuğuyla ilgilenmesi gerektiğini hissederek zor bir seçim yapmak zorunda kalmıştır.
Bu kadının yaşadığı durum aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
4Toplumsal gruplar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
Toplumsal grup: Ortak amaç, ilgi ya da kimlik etrafında bir araya gelmiş, aralarında sürekli etkileşim bulunan, birbirini birey olarak tanıyan iki ya da daha fazla kişiden oluşan topluluktur.
| Grup | Özellik | Örnek |
|---|---|---|
| Birincil grup | Yüz yüze, samimi, duygusal bağlarla örülü ilişkiler; küçük ölçekli. Bireyin kişiliğinin ve değerlerinin oluşmasında en etkili gruptur. | Aile, yakın arkadaş grubu |
| İkincil grup | Resmî, kurallara bağlı ve belirli bir amaca yönelik ilişkiler; genellikle daha büyük ölçekli. | Bir şirket, bir dernek, bir okul |
| İç grup (biz grubu) | Bireyin kendisini üyesi hissettiği, aidiyet duyduğu grup. | |
| Dış grup (onlar grubu) | Bireyin kendisini üyesi hissetmediği, "öteki" olarak gördüğü grup. | |
| Referans grubu | Bireyin üyesi olmasa bile davranış, tutum ve değerlerini kendine örnek aldığı, kıyaslama ölçütü olarak kullandığı grup. | Henüz üye olmadığı bir mesleki grubun standartlarını benimseyen stajyer |
Bir kişi, en özel duygularını ve sıkıntılarını, aralarında uzun yıllara dayanan samimi ve yüz yüze bir ilişki bulunan çocukluk arkadaşlarıyla paylaşmaktadır.
Bu kişinin çocukluk arkadaşlarıyla oluşturduğu grup aşağıdakilerden hangisine örnektir? (A: İkincil grup, B: Dış grup, C: Referans grubu, D: Birincil grup, E: Resmî grup)
Bir öğrenci, henüz üyesi olmadığı bir meslek grubunun (örneğin mühendislik camiasının) standartlarını ve değerlerini kendine örnek alarak davranışlarını buna göre şekillendirmektedir.
Bu öğrencinin örnek aldığı grup aşağıdaki kavramlardan hangisiyle adlandırılır?
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
5Sık yapılan hatalar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Toplumsallaşma doğumla başlar ve yaşam boyu devam eder.
Avukat olmak verilmiş statüdür.
Referans grubunun üyesi olmak zorunludur.
Rol çatışmasında roller bellidir ama birbiriyle çelişir.
6ÖSYM'de nasıl soruluyor
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Bu konu, AYT Felsefe Grubu testinde genellikle 1 soru ile temsil edilir. Soru kökleri sıklıkla şu kalıplarda kurulur:
- Bir kişinin yaşamından kısa bir örnek olay verilip "Bu kişinin durumu için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?" ya da doğrudan hangi kavrama (rol çatışması, kazanılmış statü, birincil grup gibi) örnek olduğu sorulur.
- Statü-rol ayrımına dayanan, ikisinin birlikte kullanıldığı bir senaryo üzerinden hangi kavramın sorulduğunun ayırt edilmesi istenir.
- Bir grup örneği verilip birincil-ikincil grup ya da iç grup-referans grubu ayrımı sorulabilir.
- Toplumsallaşma sürecinin hangi aşamasına (birincil/ikincil) veya hangi aracına (aile, okul, akran grubu) örnek olduğu sorulabilir.
Doğru seçeneğe ulaşmanın yolu, örnek olaydaki anahtar ayrıntıyı (konum mu davranış mı, doğuştan mı çabayla mı kazanılmış, samimi mi resmî mi, üye mi değil mi) doğru kavramla eşleştirmektir.