Düşünce kulübü
Soruyu sor, düşünürün cevabını bul, kavramla eşleştir.
6 bölüm · ~23 dk · 26 etkileşim
Psikoloji, insan ve hayvan davranışlarını, bu davranışların altında yatan zihinsel süreçleri (algı, duygu, düşünme, güdülenme gibi) bilimsel yöntemlerle inceleyen bir bilim dalıdır. Psikoloji hem bireyin iç dünyasını (zihinsel süreçler) hem de gözlemlenebilir dış davranışlarını konu edinir; bu nedenle tanımı genellikle "davranışları ve zihinsel süreçleri bilimsel olarak inceleyen bilim dalı" biçiminde yapılır. AYT Felsefe Grubu testinde bu konudan gelen sorular iki eksende yoğunlaşır: psikolojinin alt dallarını tanıma (bir örnek olay verilip hangi alt dalın konusu olduğunun sorulması) ve araştırma yöntemlerini ayırt etme (bir araştırma senaryosunun gözlem mi, deney mi, anket mi, yoksa vaka incelemesi mi olduğunun belirlenmesi). Bu yüzden başarı, hem alt dalların sınırlarını hem de yöntemlerin birbirinden ayrılan temel özelliklerini net biçimde kavramaya dayanır.
1Psikoloji nasıl bilim oldu?
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Psikoloji, felsefeden 19. yüzyılın sonlarında bağımsız bir bilim dalı olarak ayrılmıştır; bu kopuşun sembolik tarihi, Wilhelm Wundt'un 1879'da Almanya'da ilk deneysel psikoloji laboratuvarını kurmasıdır.
- 19. yy sonu
Psikoloji felsefeden bağımsız bir bilim dalı oldu
Sistemli gözlem, tekrarlanabilir deney ve nesnel veri toplama
- 1879
Wilhelm Wundt ilk deneysel psikoloji laboratuvarını kurdu
Almanya; psikolojinin bağımsızlaşmasının sembolik tarihi
Wundt'la birlikte psikoloji, sadece felsefi düşünme ve iç gözlemle değil, deney ve ölçümle çalışan bir bilim hâline gelmiştir. Bu tarihsel dönüm noktası, psikolojinin neden "bilim" sayıldığının da temelini oluşturur: sistemli gözlem, tekrarlanabilir deney ve nesnel veri toplama.
Psikolojinin bağımsız bir bilim dalı olmasının sembolik tarihi 1879'dur.
Wundt'un laboratuvarı Fransa'da kurulmuştur.
2Psikolojinin alt dalları
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Kartı çevirmeden önce alt dalın neyi incelediğini tahmin et.
Alt dalları ayırt etmenin anahtarı şudur: soru kökünde "yaşa göre değişim" geçiyorsa gelişim psikolojisi, "grup/toplum içinde birey" geçiyorsa sosyal psikoloji, "tedavi/bozukluk" geçiyorsa klinik psikoloji, "okulda öğrenme" geçiyorsa eğitim psikolojisi düşünülmelidir.
Bir araştırmacı, ilkokul çağındaki çocukların arkadaşlık kurma becerilerinin yaşa göre nasıl değiştiğini incelemektedir.
Bu araştırmacının çalışması psikolojinin aşağıdaki alt dallarından hangisinin konusuna girer?
Bir araştırmacı, 3-6 yaş arası çocukların dil gelişimini izleyerek, kelime dağarcığının yaşa göre nasıl bir seyir izlediğini incelemektedir.
Bu araştırmacının çalışması, psikolojinin aşağıdaki alt dallarından hangisinin konusuna girer? (A: Sosyal, B: Klinik, C: Gelişim, D: Eğitim, E: Endüstri psikolojisi)
3Araştırma yöntemleri: gözlem, deney, anket
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir araştırmacı, bir sınıftaki öğrencilerin teneffüste nasıl oyun oynadığını, herhangi bir müdahalede bulunmadan, doğal ortamında izleyip not almaktadır.
Bu araştırmacının kullandığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
Bir araştırmacı, sınav kaygısını azaltmak amacıyla geliştirdiği bir nefes egzersizinin etkisini test etmek istemektedir. Öğrencileri rastgele iki gruba ayırır; birinci gruba egzersizi uygulatır, ikinci gruba herhangi bir uygulama yapmaz. Sınav sonunda her iki grubun da kaygı düzeyini ölçüp karşılaştırır.
Bu araştırmada kullanılan yöntem aşağıdakilerden hangisidir? (A: Doğal gözlem, B: Anket, C: Vaka incelemesi, D: Deney, E: Korelasyon)
Bir araştırmacı, lise öğrencilerinin sosyal medya kullanım alışkanlıklarını öğrenmek amacıyla 2000 öğrenciye aynı soruları içeren bir form dağıtmış ve yanıtları toplamıştır.
Bu araştırmada kullanılan yöntem aşağıdakilerden hangisidir? (A: Vaka incelemesi, B: Anket, C: Deney, D: Doğal gözlem, E: Korelasyon)
4Vaka, korelasyon ve test yöntemleri
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
Beyninin belirli bir bölgesinde hasar oluşan ve bunun sonucunda yüzleri tanıyamaz hâle gelen tek bir hastanın geçmişi, tıbbi kayıtları ve günlük yaşamı aylarca ayrıntılı biçimde incelenmiştir.
Bu araştırmada kullanılan yöntem aşağıdakilerden hangisidir? (A: Anket, B: Deney, C: Vaka incelemesi, D: Doğal gözlem, E: Test yöntemi)
Yöntemleri ayırt etmenin anahtarı: "araştırmacı bir değişkeni kasıtlı olarak değiştiriyor mu?" sorusunun cevabı evetse bu deneydir; hayırsa ve doğal ortamda izleme varsa gözlem, çok sayıda kişiye aynı sorular soruluyorsa anket, tek/az sayıda bireyin geçmişi derinlemesine araştırılıyorsa vaka incelemesidir.
Bir araştırmacı, sigara içme sıklığı ile akciğer kapasitesi arasındaki ilişkiyi incelemiş; sigara içme sıklığı arttıkça akciğer kapasitesinin azaldığını gözlemlemiştir. Ancak araştırmacı, bu iki değişken arasında bir bağımsız değişken manipülasyonu yapmamıştır.
Bu araştırmada kullanılan yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
5Sık yapılan hatalar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Yalnızca deney, bağımsız değişkeni kontrol ederek neden-sonuç ilişkisi kurabilir.
Korelasyon iki değişken arasındaki neden-sonuç ilişkisini kanıtlar.
Kontrol grubuna bağımsız değişken uygulanır.
Vaka incelemesinin sonuçları tüm topluma genellenebilir.
6ÖSYM'de nasıl soruluyor
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
AYT Felsefe Grubu testinde psikolojiye giriş niteliğindeki bu konu genellikle 1 soru ile temsil edilir. Soru kökleri sıklıkla şu kalıplarda kurulur:
- Bir araştırma senaryosu (kısa bir örnek olay) verilip "Bu araştırmacının kullandığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?" şeklinde sorulur.
- Bir davranış ya da inceleme konusu verilip "Bu, psikolojinin hangi alt dalının konusuna girer?" diye sorulur.
- İki yöntemin (örneğin gözlem ile deney, anket ile vaka incelemesi) karşılaştırıldığı, aralarındaki temel farkın sorulduğu sorular gelebilir.
- Nadiren, psikolojinin felsefeden ayrılışı ve Wundt'un laboratuvarı gibi tarihsel bir bilgi doğrudan sorulabilir.
Bu sorularda doğru seçeneğe ulaşmanın yolu, senaryodaki anahtar ifadeyi (müdahale var mı yok mu, kaç kişi inceleniyor, yaşa göre değişim mi grup etkisi mi vurgulanıyor) doğru kavramla eşleştirmektir. Şıklar genellikle birbirine yakın görünen yöntem veya alt dallardan (gözlem-deney, sosyal-klinik gibi) oluşturularak ayırt etme gücü ölçülür.