Düşünce kulübü
Soruyu sor, düşünürün cevabını bul, kavramla eşleştir.
6 bölüm · ~22 dk · 27 etkileşim
Ruh sağlığı, bireyin kendisiyle, çevresiyle ve yaşadığı olaylarla uyum içinde, dengeli bir biçimde işlevini sürdürebilmesi durumudur. Bu konu üç eksende ele alınır: normal ile anormal davranışın ayırt edilmesi, bireyin karşılaştığı stres durumları ile bunlarla baş etmek için geliştirdiği savunma mekanizmaları ve ruh sağlığı bozukluklarına dair temel bilgiler. AYT Felsefe Grubu testinde bu konudan gelen sorular genellikle bir davranış örneği üzerinden, o davranışın normal mi anormal mi sayıldığının ya da hangi savunma mekanizmasına örnek olduğunun sorulması biçiminde kurulur.
1Anormal davranış: tek ölçüt yetmez
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Davranışın "anormal" sayılması için tek bir ölçüt yeterli değildir; davranışın topluma göre sıra dışı olup olmadığı, bireyin işlevselliğini bozup bozmadığı, bireye ya da başkalarına zarar verip vermediği ve süreklilik gösterip göstermediği birlikte değerlendirilir. Bir davranışın anormal sayılabilmesi için genellikle aşağıdaki ölçütlerden birkaçının bir arada bulunması aranır. Kartı çevirmeden önce ölçütü kendin tanımlamayı dene.
Tek bir tuhaf davranış anormalliğe kanıt sayılmaz; ölçütlerin birlikte ve süreklilik içinde değerlendirilmesi gerekir. Örneğin bir kişinin sınav öncesi kısa süreli kaygılanması normaldir (işlevselliği bozmaz, geçicidir); ama aynı kaygının aylarca sürüp kişiyi evden çıkamaz hâle getirmesi anormal kabul edilir.
Bir öğrenci, önemli bir sınavdan bir gün önce heyecanlanmış, biraz uykusuz kalmış ama sınava girip normal performansını göstermiştir. Sınavdan sonra bu heyecan kendiliğinden geçmiştir.
Bu durum için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
2Stres ve çatışma
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Stres yaşamın kaçınılmaz bir parçasıdır; önemli olan stresle başa çıkma biçimidir. Savunma mekanizmaları da bu başa çıkma çabalarının bilinçdışı, otomatik biçimleridir.
3Savunma mekanizmaları
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Savunma mekanizmaları: Bireyin kaygı, stres ya da kabul edilemez duygularla baş etmek için bilinçdışı olarak başvurduğu, gerçeği bir ölçüde çarpıtan otomatik tepkilerdir. Sık kullanılanları aşağıdaki kartlarda; her kartın ön yüzündeki duruma bakıp mekanizmayı tahmin et.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
İş yerinde amirinden azar işiten bir kişi, ona hiçbir tepki gösteremeden eve gelmiş ve akşam çocuğuna küçük bir hata yüzünden aşırı sert bir biçimde bağırmıştır.
Bu kişinin davranışı aşağıdaki savunma mekanizmalarından hangisine örnektir?
Çocukluğundan beri oldukça saldırgan ve rekabetçi bir yapıya sahip olan bir kişi, bu enerjisini profesyonel boks sporuna yönlendirerek başarılı bir sporcu olmuştur.
Bu kişinin davranışı aşağıdaki savunma mekanizmalarından hangisine örnektir?
Sınavdan düşük not alan bir öğrenci, kendisinin yeterince çalışmadığını kabul etmek yerine "zaten soru kitabı çok kötüydü, kimse yapamazdı bu soruları" demiştir.
Bu öğrencinin tutumu aşağıdaki savunma mekanizmalarından hangisine örnektir? (A: İnkâr, B: Bahane bulma, C: Yansıtma, D: Yer değiştirme, E: Özdeşim kurma)
4Ruh sağlığı bozuklukları
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
Ruh sağlığı bozuklukları, bireyin düşünce, duygu ya da davranışlarında süreklilik gösteren, işlevselliğini belirgin biçimde bozan örüntülerdir; tıbbi ve psikolojik değerlendirme ile tanılanır.
Bu bozuklukların ortak noktası, normal-anormal ayrımındaki ölçütlerle (süreklilik, işlevsellik bozulması, öznel sıkıntı) örtüşmesidir; kısa süreli, duruma özgü tepkiler bozukluk sayılmaz.
5Sık yapılan hatalar
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Sınav öncesi kısa süreli kaygı, işlevselliği bozmadığı için normaldir.
İstatistiksel olarak nadir olan her davranış anormaldir.
Rasyonalizasyon bilinçli bir yalan söylemektir.
Yüceltme, savunma mekanizmaları içinde en olgun kabul edilenidir.
Kendi öfkeli düşüncelerini kabul edemeyen bir kişi, aslında kendisinin kızgın olduğunu fark etmeyip "arkadaşım bana çok kızgın, benden nefret ediyor" demektedir.
Bu kişinin tutumu aşağıdaki savunma mekanizmalarından hangisine örnektir?
6ÖSYM'de nasıl soruluyor
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Bu konu AYT Felsefe Grubu testinde genellikle 1 soru ile temsil edilir ve neredeyse her zaman kısa bir örnek olay üzerinden kurulur:
- Bir davranış örneği verilip "Bu durum için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?" ya da "Bu davranış anormal/normal kabul edilir mi?" tarzında, ölçütlerin (işlevsellik, süreklilik) uygulanmasını gerektiren sorular gelir.
- Bir kişinin tepkisi anlatılıp "Bu, aşağıdaki savunma mekanizmalarından hangisine örnektir?" diye sorulur; bu, en sık görülen soru kalıbıdır.
- Şıklar genellikle birbirine yakın görünen savunma mekanizmalarından (yansıtma-yer değiştirme, inkâr-bastırma, rasyonalizasyon-yüceltme gibi) oluşturularak ayırt etme gücü ölçülür.
Doğru seçeneğe ulaşmanın yolu, örnek olaydaki anahtar ayrıntıyı (duygu kime atfediliyor, hangi hedefe yöneltiliyor, gerçek mi reddediliyor yoksa unutuluyor mu) doğru kavramla eşleştirmektir.