ÖABT Sınıf Genel Coğrafya ve Türkiye Coğrafyası konu anlatımı

Genel Coğrafya ve Türkiye Coğrafyası konusu, ÖABT Sınıf Öğretmenliğinde temel harita bilgisi, Türkiye'nin coğrafi konumu, iklim tipleri ve yer şekillerinin temel özelliklerini temel düzeyde ölçer. Bu başlık, ilkokul Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde işlenen coğrafya kazanımlarının da temelini oluşturduğundan, ayrıntılı akademik coğrafyadan çok günlük hayatla ilişkilendirilebilir temel kavramlar üzerine kuruludur.

Harita bilgisi

Harita, yeryüzünün tamamının ya da bir bölümünün belli bir ölçek dahilinde küçültülerek bir düzlem üzerine aktarılmış şeklidir. Haritalarda kullanılan ölçek, gerçek uzunluğun harita üzerindeki uzunluğa oranını gösterir; ölçek büyüdükçe (örneğin 1/25.000), gösterilen alan küçülür ama ayrıntı artar, ölçek küçüldükçe (1/1.000.000 gibi) gösterilen alan büyür ama ayrıntı azalır. Yer şekillerinin gösteriminde kullanılan eş yükselti eğrileri (izohips), aynı yükseltideki noktaları birleştiren eğrilerdir; bu eğriler sık ise arazi engebeli/dik, seyrek ise arazi düz/az eğimlidir.

Türkiye'nin coğrafi konumu

Türkiye, matematik konum bakımından yaklaşık 36-42 kuzey paralelleri ile 26-45 doğu meridyenleri arasında yer alır. Bu konum nedeniyle Türkiye, Kuzey Yarım Kürede, **Orta Kuşak (ılıman kuşak)**ta bulunur; dört mevsim belirgin biçimde yaşanır ve güneş ışınları hiçbir zaman tam dik açıyla gelmez. Özel konum açısından ise Türkiye, Asya ile Avrupa kıtaları arasında bir köprü konumundadır; üç tarafı denizlerle (Karadeniz, Akdeniz, Ege Denizi) çevrilidir ve önemli deniz-kara ticaret yolları üzerinde bulunur.

İklim ve yer şekilleri

Türkiye'de dört ana iklim tipi görülür: Karadeniz İklimi (her mevsim yağışlı, yazları serin, kışları ılık; Doğu Karadeniz'de çay tarımına elverişli), Akdeniz İklimi (yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı; turunçgil ve zeytin tarımına elverişli), Karasal İklim (İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da görülür; yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlı, yıllık sıcaklık farkı fazladır) ve Marmara (Geçiş) İklimi (Karadeniz ile Akdeniz iklimi arasında geçiş özelliği gösterir). Türkiye'nin yer şekilleri genel olarak dağlık ve engebelidir; dağlar kıyıya paralel uzanır (özellikle Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında), bu durum kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştırır ve iklim farklılıklarının kısa mesafelerde belirgin biçimde değişmesine (iklim çeşitliliğine) neden olur.

Nüfus ve yerleşme

Türkiye'de nüfus dağılışı; iklim, yer şekilleri, ekonomik faaliyetler ve tarihi-kültürel etkenlere bağlı olarak bölgeler arasında farklılık gösterir. Kıyı bölgeleri (özellikle Marmara ve Ege kıyıları) sanayi ve ticaretin gelişmiş olması nedeniyle yoğun nüfusludur; yüksek ve engebeli iç kesimler (Doğu Anadolu gibi) ise tarımsal alanların ve ekonomik olanakların sınırlı olması nedeniyle daha seyrek nüfusludur. Nüfusun yer değiştirmesine göç denir; Türkiye'de kırsal alanlardan kentlere yaşanan göçe iç göç (kırsal-kentsel göç) adı verilir ve bu süreç büyük şehirlerde hızlı ve çoğu zaman düzensiz kentleşmeye yol açmıştır.