Edebiyat salonu
Dönemi, yazarı ve eseri bir hikâye gibi birbirine bağla.
8 bölüm · ~25 dk · 32 etkileşim
TYT'de anlam bilgisi ağırlıklı olarak paragrafta ana düşünce ve yardımcı düşünceler üzerinden ölçülürken AYT Türk Dili ve Edebiyatı testinde bu başlık daha analitik ve katmanlı bir hâle bürünür. AYT'de sözcüğün cümle içindeki bağlama göre kazandığı anlam, bir cümlenin birden çok yargıyı aynı anda taşıyıp taşımadığı, deyim ve atasözlerinin soyut bir duruma denk düşürülmesi ve kısa ama yoğun paragraflardan çıkarım yapılması sıkça sorulur.
Sınav; ezberlenmiş bir tanımdan çok, sözcüğü ve cümleyi bağlamından koparmadan yorumlama becerisini ölçer. Bu yüzden AYT'ye hazırlanan bir öğrencinin, aynı sözcüğün farklı cümlelerde nasıl anlam değiştirdiğini, bir cümlenin kaç ayrı yargıya bölünebileceğini ve bir deyimin hangi somut durumu karşıladığını hızla tespit edebilmesi gerekir.
1Sözcükte anlam: gerçek, mecaz, yan, terim
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
"Göz" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde temel (gerçek) anlamıyla kullanılmıştır?
2Çok anlamlılık, sesteşlik ve somut-soyut
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Çok anlamlılıkta anlamlar arasında bir ilişki vardır.
Sesteşlik sözcüklerde anlamlar arasında mutlaka bağ bulunur.
Ad aktarması benzetmeye dayanmaz.
"Bütün salon ayağa kalktı." cümlesinde mecaz vardır.
3Deyim ve atasözü
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Küçük bir atölyede başlayan bir girişimin, yıllar içinde sabırla büyüyüp bugün ülke çapında tanınan bir markaya dönüşmesini anlatan bir paragrafın sonuna aşağıdaki atasözlerinden hangisi getirilebilir?
Elindeki sınırlı imkânları iyi değerlendiremeyip bunları ölçüsüzce harcayan, sonunda hiçbir şeyi kalmayan bir kişiyi anlatan bir yazı için aşağıdaki atasözlerinden hangisi uygun bir başlık olur?
4Cümlede anlam: yargılar
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
"Roman, 1938'de yayımlanmıştır ve dönemin en çok satan eseri olmuştur; bana göre ise edebi değeri bu satış rakamlarının çok altındadır." cümlesi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
5Cümlede anlam: anlatım, koşul, kesinlik, örtük anlam
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
"Yarın seninle buluşacağım." cümlesinin dolaylı anlatımla doğru aktarımı aşağıdakilerden hangisidir?
"Bu yarışmaya üçüncü kez katılan sporcu, madalyayı sonunda boynuna takabildi." cümlesinden kesin olarak çıkarılabilecek yargı aşağıdakilerden hangisidir?
6Paragrafta anlam (AYT düzeyi)
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
AYT paragraf soruları TYT'ye göre daha kısa ama daha yoğun metinlerle gelir; bilgi yükü fazladır, cümleler arasında sıkı mantık bağı kurulmalıdır. Yazarın tutumunu (eleştirel, övgü dolu, tarafsız, kuşkucu), öne sürdüğü karşıt görüşü ve iki yargı arasındaki çelişkiyi fark etmek belirleyicidir. Ayrıca bir paragraftan hareketle soyut bir genellemeye ulaşma (tümevarım) ya da genel bir ilkeden özele inme (tümdengelim) mantığını ayırt eden sorular da AYT'ye özgüdür.
"Yıllardır süren bu ağır aksak ilerleme, projeyi bitirmemizi geciktirdi." cümlesindeki altı çizili sözcük aşağıdakilerin hangisinde farklı bir anlamda kullanılmıştır?
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- "Altı çizili sözcük aşağıdakilerin hangisinde farklı bir anlamda kullanılmıştır?"
- "Bu cümleyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir/söylenemez?" (öznel-nesnel, kesinlik, örtük anlam)
- "Bu parçada anlatılanlara aşağıdaki atasözlerinden hangisi örnek gösterilebilir?"
- "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim, açıklaması ile birlikte verilmiştir?"
- "Bu cümleden aşağıdaki yargılardan hangisi kesin olarak çıkarılabilir?"
- "Aşağıdaki cümlelerin hangisi hem öznel hem nesnel bir yargı içermektedir?"
ÖSYM, çoğunlukla tek cümle ya da kısa bir paragraf üzerinden birden fazla kavramı (mecaz + öznellik, deyim + atasözü) aynı soruda birleştirerek çeldiricileri artırır; bu yüzden her seçeneği cümledeki asıl yargıyla tek tek karşılaştırmak gerekir.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Gerçek anlam sözlük anlamıdır; yan anlamda temel anlamla bağ , mecazda bağ . Çok anlamlılıkta anlamlar arasında ilişki , sesteşlikte . Deyim bir , atasözü bir anlatır.