puanlabs
Ücretsiz başla

AYT Tanzimat Edebiyatı konu anlatımı

Türk Dili ve Edebiyatı · sınavda ortalama 1,5 soru çıkıyor

Edebiyat salonu

Dönemi, yazarı ve eseri bir hikâye gibi birbirine bağla.

8 bölüm · ~19 dk · 19 etkileşim

Hadi başlayalım! Bu konu 8 bölüm, yaklaşık 19 dakika. Arada sana küçük sorular soracağım.

1Konu özeti

İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.

Tanzimat edebiyatı, 1839 Tanzimat Fermanı'nın açtığı Batılılaşma sürecinde, 1860'ta Şinasi'nin Agâh Efendi ile birlikte çıkardığı Tercüman-ı Ahval gazetesiyle başlayan, Türk edebiyatının Batı ile tanıştığı ilk dönemdir. Bu dönemde roman, tiyatro, makale, eleştiri, anı gibi Batılı türler ilk kez Türk edebiyatına girmiş; edebiyat, saray ve medrese çevresinden çıkıp toplumu bilgilendirme ve eğitme aracı hâline gelmiştir. AYT, Tanzimat edebiyatını iki döneme ayırarak, I. ve II. dönem arasındaki farkları, sanatçıların hangi türde "ilk"i gerçekleştirdiğini ve eser-yazar eşleştirmelerini çok ayrıntılı biçimde sorar; bu yüzden dönemler arasındaki zihniyet ve dil farkını iyi kavramak, "ilk" listesini karıştırmadan bilmek gerekir.

Tanzimat'ın dönem çizelgesi
  1. 1839

    Tanzimat Fermanı

    Batılılaşma süreci başladı.

  2. 1859

    Telemaque çevirisi

    İlk çeviri roman; Fenelon'dan, çeviren Yusuf Kamil Paşa.

  3. 1860

    Tercüman-ı Ahval ve Şair Evlenmesi

    Şinasi: ilk özel gazete (Agâh Efendi ile) ve ilk yerli tiyatro. I. Dönem başlar.

  4. 1872

    Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat

    İlk yerli roman, Şemsettin Sami.

  5. 1873

    Vatan yahut Silistre

    İlk sahnelenen tiyatro, Namık Kemal; yazarı Magosa'ya sürgüne götürdü.

  6. 1876

    I. Dönem sonu, II. Dönem başı

    I. Dönem 1860-1876; II. Dönem 1876/1878-1896/1901.

2Tanzimat'ın iki yüzü

Önemli yerleri altını çizer gibi oku.

I. Dönem Tanzimat (1860-1876)

Temsilcileri Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa ve Ahmet Mithat Efendidir.

  • Sanat, toplum içindir anlayışı benimsenmiştir; edebiyat, halkı bilgilendirmek, eğitmek ve Batılı fikirleri (hürriyet, adalet, vatan, hak) yaymak için bir araçtır.
  • Dilde sadeleşme çabası vardır; ancak bu çaba tam anlamıyla başarılamamış, özellikle şiirde eski alışkanlıklar sürmüştür.
  • Batılı türler ilk kez bu dönemde denenmiştir: roman, tiyatro, makale, eleştiri, anı.
  • İçerik biçimden daha önemlidir; sanatçılar teknik kusurları göze alarak halka ulaşmayı önceler.

II. Dönem Tanzimat (1876/1878-1896/1901)

Temsilcileri Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan ve Samipaşazade Sezaidir.

  • Toplumsal konulardan uzaklaşılıp bireysel konulara (aşk, ölüm, tabiat, karamsarlık) yönelinmiştir.
  • "Sanat sanat içindir" anlayışına daha yakın bir tutum benimsenmiş, biçim ve sanat kaygısı artmıştır.
  • Dil, I. döneme göre ağırlaşmış, Arapça-Farsça tamlamalar çoğalmış; halka seslenme amacı geri plana düşmüştür.
  • Roman ve hikâyede realizm ve natüralizm akımlarının etkisi belirginleşmiştir.
I. DönemII. Dönem
Yıllar1860-18761876/1878-1896/1901
AnlayışSanat toplum içindirSanat sanat içindir'e yakın
KonuToplumsal (hürriyet, adalet, vatan, hak)Bireysel (aşk, ölüm, tabiat, karamsarlık)
DilSadeleşme çabasıAğırlaşma, Arapça-Farsça tamlamalar
Akım etkisiBatılı türlerin ilk denemeleriRealizm ve natüralizm
Doğru mu, yanlış mı?

  • I. Dönem'de edebiyat, halkı bilgilendirmek ve eğitmek için bir araç sayılmıştır.

  • II. Dönem'de dil I. döneme göre sadeleşmiştir.

  • Bireysel konulara yönelme I. Dönem'in özelliğidir.

  • I. Dönem'de içerik biçimden daha önemlidir.

3I. Dönem sanatçıları ve eserleri

Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.

Konu kartları1 / 4

İlk örnekler

Bu liste sınavın gözdesidir; "ilk"leri eser ve yazarlarıyla eşleştir.

İlkler0 / 8

Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.

Metni yorumlaBir şık seç

Aşağıdaki eser-yazar eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

4II. Dönem sanatçıları ve eserleri

Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.

Konu kartları1 / 4
Metni yorumlaBir şık seç

Şiir ve İnşa adlı makalesinde halk dilini ve edebiyatını öven, ancak Harabat adlı eserinde divan şiirini öven bir tutum sergileyerek tutarsızlıkla eleştirilen Tanzimat sanatçısı aşağıdakilerden hangisidir?

5Çözümlü örnekler

Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.

Örnek 1: I. Dönem'in özelliği olmayan

Aşağıdakilerden hangisi I. Dönem Tanzimat edebiyatının özelliklerinden biri değildir?

Örnek 2: Yalnızca Namık Kemal için

Namık Kemal ile Şinasi karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yalnızca Namık Kemal için söylenebilir?

Örnek 3: Araba Sevdası

Recaizade Mahmut Ekrem'in Araba Sevdası adlı romanıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

6Sık yapılan hatalar

Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.

7ÖSYM'de nasıl soruluyor

Önemli yerleri altını çizer gibi oku.

  • I. ve II. Dönem Tanzimat'ın özellikleri karşılaştırmalı olarak verilip hangi özelliğin hangi döneme ait olduğu sorulur.
  • "İlk roman, ilk tiyatro, ilk gazete" gibi "ilk"lerin doğru eser-yazar eşleştirmesi istenir.
  • Bir yazarın (Şinasi, Namık Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem, Ahmet Mithat Efendi) eserleri ve öne çıkan özellikleri verilip yanlış bilgi bulunması istenir.
  • İki sanatçı karşılaştırılıp yalnızca birine özgü bir özelliğin bulunması istenir.
  • Paragraf içinde bir eserin ya da yazarın özellikleri anlatılıp hangi sanatçıdan/eserden söz edildiğinin bulunması istenir.

8Kısa tekrar

Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.

Eserleri yazarlarıyla eşleştir.

Eser – yazar0 / 7

Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.