AYT Cumhuriyet Dönemi Roman, Hikâye ve Tiyatro konu anlatımı

Cumhuriyet dönemi Türk nesri, üç ana çizgide incelenir: Millî Edebiyat sonrası roman, toplumcu gerçekçi roman ve modern roman. Bu üç çizgi kronolojik olarak da birbirini izler; her biri, bir öncekinin biçim ve içerik anlayışına eklenen ya da onu aşan yeni bir bakış getirir.

Millî Edebiyat sonrası roman, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Reşat Nuri Güntekin ve Halide Edip Adıvar gibi Millî Edebiyat kuşağından gelen yazarların Cumhuriyet'in ilk yıllarında da üretmeye devam ettiği eserlerle birlikte, bu kuşağa yeni katılan Peyami Safa'nın romanlarını kapsar. Bu isimler hem Millî Edebiyat hem de Cumhuriyet dönemi roman tarihinde köprü görevi görür ve ÖSYM sorularında sık sık her iki dönemle ilişkilendirilir.

Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu'nda hastalıkla boğuşan bir çocuğun iç dünyasını otobiyografik bir üslupla; Fatih-Harbiye'de ise İstanbul'un Fatih (Doğu, gelenek) ile Harbiye (Batı, alafrangalık) semtleri arasındaki simgesel karşıtlık üzerinden Doğu-Batı çatışmasını işler.

1950'li yıllardan itibaren güçlenen toplumcu gerçekçi roman, Anadolu'nun toplumsal ve ekonomik sorunlarını (ağalık düzeni, toprak meselesi, işçi sınıfının yaşamı) doğrudan işlemeye başlar. Yaşar Kemal, İnce Memed serisinde Çukurova'da ağalık düzenine başkaldıran bir eşkıyanın hikâyesini destansı bir üslupla anlatır. Kemal Tahir ise Devlet Ana'da Osmanlı Devleti'nin kuruluşunu, Esir Şehir Üçlemesi'nde (Esir Şehrin İnsanları, Esir Şehrin Mahpusu, Yorgun Savaşçı) İstanbul'un işgal yıllarını sosyalist bir bakış açısıyla ele alır. Orhan Kemal'in Bereketli Topraklar Üzerinde ve Murtaza gibi romanları da işçi ve köylü yaşamını gerçekçi biçimde yansıtan bu çizginin önemli örnekleridir.

1970'lerle birlikte Türk romanında modern/postmodern bir kırılma yaşanır. Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar (1971-72) adlı romanı, üstkurmaca (metakurgu), bilinç akışı, ironi ve metinlerarasılık gibi tekniklerle Türk edebiyatının ilk postmodern romanı sayılır; Selim Işık ve Turgut Özben karakterleri üzerinden toplumdan kopuk aydının bunalımını anlatır.

Cumhuriyet dönemi tiyatrosunda ise Haldun Taner, Keşanlı Ali Destanı adlı oyununda Brecht'in epik tiyatro anlayışını Türk orta oyunu geleneğiyle birleştirerek özgün bir sentez oluşturur. Necip Fazıl Kısakürek'in Bir Adam Yaratmak adlı oyunu ise psikolojik bir dram olarak Cumhuriyet dönemi tiyatrosunun önemli örneklerinden biridir. Bu dönemde ayrıca Cevat Fehmi Başkurt'un memur hayatını eleştirdiği Paydos adlı oyunu da toplumsal eleştiri geleneğini tiyatro alanında sürdüren örnekler arasında sayılır.

• Bir roman/oyun tanıtılıp yazarının veya eser adının sorulması ("Bu parçada sözü edilen eser ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?").
• Toplumcu gerçekçi roman ile Millî Edebiyat sonrası roman veya modern roman arasındaki farkların sorulması.
• Eser-yazar-akım eşleştirmelerinin doğru/yanlış olarak değerlendirilmesi.
• Bir yazarın birden fazla eserinin karşılaştırılarak hangi esere ait bir bilginin doğru olduğunun sorulması.
• Tiyatro alanında Haldun Taner ve Necip Fazıl Kısakürek'in oyunlarının sorulması.