AYT Cumhuriyet Dönemi Türk Şiiri konu anlatımı

Cumhuriyet dönemi Türk şiiri, 1920'lerden günümüze uzanan süreçte birbirini izleyen ya da birbirine tepki olarak doğan birkaç akımla şekillenir. Bu konuda ÖSYM'nin en çok sorduğu dört yapı Beş Hececiler, Yedi Meşaleciler, Garip (I. Yeni) ve İkinci Yeni akımlarıdır; bunların yanında ölçü ve akım kaygısından bağımsız, bireysel bir çizgi izleyen saf (öz) şiir temsilcileri de sorulur.

Beş Hececiler (Faruk Nafiz Çamlıbel, Enis Behiç Koryürek, Halit Fahri Ozansoy, Yusuf Ziya Ortaç, Orhan Seyfi Orhon), Millî Edebiyat'ın hece ölçüsü ve sade dil anlayışını Cumhuriyet dönemine taşıyarak memleket edebiyatı çizgisinde Anadolu manzaralarını, folklorunu ve gündelik yaşamını işlemiştir. Bu topluluğun en tanınmış şiiri, Faruk Nafiz Çamlıbel'in Anadolu'yu bir yolculuk çerçevesinde anlattığı **"Han Duvarları"**dır.

Beş Hececilerin zamanla klişeleşen memleket edebiyatına tepki olarak 1928'de Yedi Meşaleciler (Sabri Esat Siyavuşgil, Yaşar Nabi Nayır, Muammer Lütfi Bahşi, Cevdet Kudret Solok, Ziya Osman Saba, Kenan Hulusi Koray, Vasfi Mahir Kocatürk) ortak bir şiir kitabı (Yedi Meşale) yayımlar. Bu topluluk, kalıcı bir ekol oluşturamadan kısa sürede dağılır.

1941'de Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday'ın birlikte yayımladığı Garip adlı şiir kitabı, Türk şiirinde köklü bir kırılma yaratır; bu üçlü ve onların akımı I. Yeni olarak da anılır. Garip şiiri, ölçü, uyak ve söz sanatları gibi geleneksel biçim unsurlarını reddeder; şiiri süsten arındırıp günlük konuşma diliyle, sıradan insanın küçük halleriyle, şaşırtmaca ve nükteyle örer. Orhan Veli'nin "İstanbul'u Dinliyorum" şiiri bu anlayışın en bilinen örneğidir.

1950'lerin ortasında Garip'in aşırı sadeliğine ve kolay anlaşılırlığına tepki olarak İkinci Yeni akımı doğar. Turgut Uyar, Cemal Süreya, Edip Cansever, İlhan Berk ve Ece Ayhan gibi şairler, kapalı ve imgeci bir dil kurar; alışılmadık söz dizimi, sıra dışı bağdaştırmalar, bilinç akışı ve gerçeküstücü çağrışımlarla soyut ve zor bir şiir üretirler.

Bu akımların dışında, ölçü ve topluluk kaygısı gütmeden bireysel bir şiir dünyası kuran saf şiir temsilcileri de Cumhuriyet döneminin önemli isimleridir: Ahmet Hamdi Tanpınar, zaman, bilinç ve hafıza temalarını işlediği "Ne İçindeyim Zamanın" gibi şiirleriyle; Necip Fazıl Kısakürek ise "Kaldırımlar" şiiriyle başlayıp giderek İslami ve metafizik temalara yönelen şiiriyle bu çizgide değerlendirilir.

• Bir akımın veya şairin özellikleri tanıtılıp adının sorulması ("Bu parçada sözü edilen akım/şair aşağıdakilerden hangisidir?").
• Akımların kronolojik sırasının ve birbirine tepki ilişkisinin sorulması (Beş Hececiler → Yedi Meşaleciler → Garip → İkinci Yeni).
• Eser-şair eşleştirmeleri ("Han Duvarları", "İstanbul'u Dinliyorum", "Üvercinka" gibi).
• Bir akımın üyelerinin doğru grup hâlinde verilip verilmediğinin sorulması.
• Garip ve İkinci Yeni'nin dil ve biçim anlayışlarının karşılaştırılması.