AYT Dünya Edebiyatı konu anlatımı

Dünya edebiyatı konusu, AYT'de genellikle bir eserin veya yazarın tanıtılıp adının sorulması ya da bir yazarın ait olduğu ülke, dönem ve edebi akımla eşleştirilmesi biçiminde karşımıza çıkar. Bu nedenle bu konuda en verimli çalışma yöntemi, önemli dünya yazarlarını ülke, dönem, akım ve başyapıt dörtlüsüyle birlikte ezberlemektir; edebi akımlar konusuyla doğrudan bağlantılıdır.

Dünya edebiyatının en eski örnekleri destanlardır: Sümer edebiyatından Gılgamış Destanı ve Antik Yunan'dan Homeros'un İlyada ve Odysseia destanları, Batı edebiyatının kaynağı sayılır. Antik Yunan'da ayrıca Sophoklesin Kral Oidipus adlı eseriyle trajedi, Aristophanesin eserleriyle komedya türü gelişmiştir.

Rönesans döneminde İngiliz edebiyatının en büyük ismi William Shakespeare, hem tragedyalarıyla (Hamlet, Macbeth, Otello, Kral Lear) hem de komedyalarıyla (Bir Yaz Gecesi Rüyası) dünya tiyatrosunun temel taşlarını atmıştır. Aynı dönemde İspanyol yazar Miguel de Cervantesin Don Kişot adlı eseri, gerçeklikle hayal arasındaki gerilimi işleyen kurgusuyla dünyanın ilk modern romanı kabul edilir.

17. yüzyıl Fransız Klasisizminde Moliere (Cimri, Tartuffe) komedi, Corneille ve Racine ise tragedya alanında öne çıkar. 18-19. yüzyıl Romantizminde Victor Hugo (Sefiller, Notre Dame'ın Kamburu) Fransız edebiyatının, Johann Wolfgang von Goethe (Faust, Genç Werther'in Acıları) ise Alman edebiyatının en önemli temsilcisidir.

19. yüzyıl Realizminde Fransız edebiyatında Honoré de Balzac (Goriot Baba, İnsanlık Komedyası dizisi), Stendhal (Kızıl ve Kara) ve Gustave Flaubert (Madam Bovary) öne çıkarken; Rus edebiyatında Lev Tolstoy (Savaş ve Barış, Anna Karenina) ve özellikle insan psikolojisinin derinliklerine inen Fyodor Dostoyevski (Suç ve Ceza, Karamazov Kardeşler, Budala) dünya edebiyatının başyapıtlarını verir. Anton Çehov ise hem kısa öykücülüğü hem de Vişne Bahçesi gibi oyunlarıyla Rus edebiyatının önemli isimlerindendir. Natüralizmin öncüsü Émile Zola ise Germinal romanında işçi sınıfının yaşamını bilimsel bir gözlemle anlatır.

Dünya edebiyatı ile Türk edebiyatı arasındaki ilişki, Tanzimat döneminde başlayan çeviri hareketiyle güçlenmiştir. Şinasi'nin La Fontaine'den yaptığı fabl çevirileri ve dönemin diğer aydınlarının Fransız edebiyatından yaptığı çeviriler, Türk edebiyatının Batılı tür ve akımlarla tanışmasını sağlamıştır. Bu nedenle ÖSYM, dünya edebiyatı sorularını çoğu zaman Türk edebiyatındaki bir dönem veya sanatçıyla ilişkilendirerek de sorabilir.

20. yüzyılda dünya edebiyatı, iki büyük dünya savaşının ve modernitenin etkisiyle yeni arayışlara yönelir. Franz Kafka, Dönüşüm adlı eserinde bireyin yabancılaşmasını ve bürokratik-varoluşsal bunalımını absürt bir kurguyla anlatarak modern edebiyatın öncülerinden olur. Egzistansiyalist (varoluşçu) çizgide Albert Camus (Yabancı, Veba) ve Jean-Paul Sartre (Bulantı) insanın anlamsız bir evrende özgürlük ve sorumluluk arayışını işler. Amerikan edebiyatında Ernest Hemingway (Silahlara Veda, Çanlar Kimin İçin Çalıyor) sade ve yalın üslubuyla savaş ve insan teması üzerine yazar. Latin Amerika edebiyatında ise Gabriel García Márquez, Yüzyıllık Yalnızlık adlı eseriyle gerçek ile fantastik unsurları iç içe ördüğü büyülü gerçekçilik akımının en önemli temsilcisi olur.

• Bir dünya edebiyatı eseri tanıtılıp yazarının sorulması ("Bu parçada sözü edilen yazar ve eseri aşağıdakilerden hangisidir?").
• Yazar-eser-ülke-akım eşleştirmeleri ("Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?").
• Bir yazarın birden fazla eserinin karşılaştırılması.
• Dünya edebiyatındaki bir akımın (Realizm, Natüralizm, Egzistansiyalizm, büyülü gerçekçilik) temsilcilerinin sorulması.
• Türk edebiyatı ile dünya edebiyatı arasında akım temelli karşılaştırma yapılması.