ÖABT Türkçe Çocuk Edebiyatı konu anlatımı

Çocuk Edebiyatı; çocuğun dil, zihinsel, duygusal ve sosyal gelişim düzeyine uygun biçimde, onun ilgi ve gereksinimlerini gözeterek üretilen yazılı ve görsel ürünlerin tümünü kapsar. Bu alan hem kuramsal boyutuyla (çocuğun gelişim dönemleri, kitap seçim ölçütleri, tür özellikleri) hem de tarihsel ve edebi boyutuyla (Türk ve dünya çocuk edebiyatının öncü isimleri ve eserleri) ÖABT Türkçede önemli bir başlıktır. Sınavda özellikle Jean Piaget'nin bilişsel gelişim dönemleriyle çocuk edebiyatı ürünlerinin ilişkilendirilmesi, tür tanımları (masal, fabl, tekerleme, resimli kitap) ve yazar-eser eşleştirmeleri sorulur.

Gelişim dönemleri ve çocuk edebiyatı

Jean Piaget'nin bilişsel gelişim kuramına göre çocuklar sırasıyla duyusal-motor dönem (0-2 yaş), işlem öncesi dönem (2-7 yaş), somut işlemler dönemi (7-11 yaş) ve soyut işlemler döneminden (11 yaş ve sonrası) geçer. Somut işlemler döneminde çocuk, somut nesneler ve olaylar üzerinden mantıksal işlemler yapabilir ancak soyut kavramları tam anlamıyla kavrayamaz; bu nedenle bu yaş grubuna yönelik eserlerde somut, gözlemlenebilir olay örgüleri tercih edilir. Çocuk edebiyatı ürünleri seçilirken bu gelişim dönemleri mutlaka göz önünde bulundurulur.

Türler

Çocuk kitabı seçim ölçütleri

Bir çocuk kitabının niteliğini değerlendirirken; dil ve anlatımın yaş grubuna uygunluğu (kısa ve anlaşılır cümleler, düzeye uygun kelime dağarcığı), resimleme kalitesi, konunun çocuğun ilgi alanına ve gelişim düzeyine uygunluğu ve değerlerin doğrudan öğüt biçiminde değil, olay örgüsü ve karakterler aracılığıyla dolaylı biçimde sezdirilmesi gibi ölçütler esas alınır. Didaktik amacın estetik değerin önüne geçmesi, yani mesajın çocuğa kaba ve doğrudan biçimde dayatılması (didaktizm), çocuk edebiyatında sıkça eleştirilen bir yaklaşımdır.

Türk çocuk edebiyatının tarihsel gelişimi

Türk çocuk edebiyatının kurumsallaşması Tanzimat döneminde başlar; Mümeyyiz, bu dönemde yayımlanan ilk çocuk dergilerinden biri olarak kabul edilir. Cumhuriyet döneminde 1945'ten itibaren yayımlanan Doğan Kardeş dergisi, birçok yazarın ilk eserlerini yayımladığı, alanın gelişiminde dönüm noktası sayılan bir yayın organıdır. Eflatun Cem Güney, Anadolu masallarını derleyerek kitaplaştıran, Türk folklorunun çocuklara aktarılmasında öncü bir isimdir. Gülten Dayıoğlu, Mavi Kuş ve Geride Kalan gibi eserleriyle göç ve ayrılık temalarını; Muzaffer İzgü, mizahi üslubuyla çocuklara yönelik esprili romanları; Fakir Baykurt, köy çocuklarının dünyasını; Aytül Akal ise Damlacık serisiyle güncel toplumsal konuları çocuk edebiyatına taşımıştır.

Dünya çocuk edebiyatının öncüleri

La Fontaine, 17. yüzyıl Fransası'nda hayvanların kahraman olduğu kısa ve öğütlü şiirsel anlatılarıyla fabl türünün dünya edebiyatındaki en önemli temsilcisidir. Charles Perrault, Kırmızı Başlıklı Kız, Uyuyan Güzel ve Külkedisi gibi Avrupa halk masallarını derleyip kitaplaştırmıştır. Grimm Kardeşler, Alman halk kültürüne ait sözlü anlatıları derleyerek yazıya geçirmiştir. Hans Christian Andersen ise Çirkin Ördek Yavrusu ve Kibritçi Kız gibi kendi özgün masallarını yazarak, derleme değil telif masalcılığın öncüsü olmuştur.