ÖABT Türkçe Yeni Türk Edebiyatı konu anlatımı

Yeni Türk Edebiyatı, 1839 Tanzimat Fermanı'yla başlayıp Cumhuriyet dönemini de kapsayan, Batı edebiyatının tür (roman, hikâye, tiyatro, makale) ve akımlarının Türk edebiyatına girdiği süreci konu alır. Bu dönem; Tanzimat Edebiyatı (birinci ve ikinci dönem), Servet-i Fünun (Edebiyat-ı Cedide), Fecr-i Ati, Milli Edebiyat, ve Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı (Beş Hececiler, Yedi Meşaleciler, Garip/Birinci Yeni, İkinci Yeni, toplumcu gerçekçi edebiyat) alt dönemlerinden oluşur. ÖABT Türkçede bu konudan dönemlerin genel özellikleri, temsilci yazar-şairlerin eserleri ve edebi akım/topluluk-üye eşleştirmeleri yoğun biçimde sorulur.

Tanzimat Edebiyatı

Birinci dönem (Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa) toplumu bilgilendirme, "sanat toplum içindir" anlayışı ve didaktik bir üslupla; ikinci dönem (Recaizade Mahmut Ekrem, Sami Paşazade Sezai, Muallim Naci) ise "sanat sanat içindir" anlayışına yakın, bireysel ve estetik kaygıların öne çıktığı bir çizgiyle şekillenir. Şinasi Şair Evlenmesi ile ilk Türk tiyatro eserini, Şemsettin Sami Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat ile Batılı anlamda ilk yerli romanı, Namık Kemal İntibah ve Vatan yahut Silistre ile vatan ve hürriyet temalı eserleri, Recaizade Mahmut Ekrem Araba Sevdası ile yanlış Batılılaşmayı eleştiren romanı, Sami Paşazade Sezai ise Sergüzeşt ile realist-natüralist romanın ilk örneklerinden birini vermiştir.

Servet-i Fünun (Edebiyat-ı Cedide)

1896-1901 yıllarında Servet-i Fünun dergisi çevresinde toplanan, "sanat sanat içindir" anlayışını benimseyen topluluktur. Tevfik Fikret (Rübab-ı Şikeste, Sis) topluluğun öncüsü ve dergi yöneticisidir; Cenap Şahabettin şiirde Parnasizm ve Sembolizm etkisiyle öne çıkar; Halit Ziya Uşaklıgil Aşk-ı Memnu ve Mai ve Siyah ile Batılı roman tekniğinin en başarılı örneklerini vermiştir; Mehmet Rauf ise Eylül ile Türk edebiyatının ilk psikolojik roman örneğini yazmıştır.

Fecr-i Ati ve Ahmet Haşim

1909'da kurulan ve kısa ömürlü olan Fecr-i Ati, "sanat şahsi ve muhteremdir" ilkesini benimser. Topluluk dağıldıktan sonra bağımsız bir çizgide ilerleyen Ahmet Haşim, Göl Saatleri ve Piyale adlı şiir kitaplarıyla saf şiir/sembolizm anlayışını benimsemiş, şiiri sözden çok müziğe yakın bir dil olarak tanımlamıştır.

Milli Edebiyat

1911'de Genç Kalemler dergisi çevresinde başlayan; dilde sadeleşmeyi, hece ölçüsünü ve milli/yerli konuları savunan akımdır. Ziya Gökalp düşünsel öncülüğü (Türkçülüğün Esasları) üstlenirken, Ömer Seyfettin Forsa, Kaşağı gibi hikâyeleriyle Maupassant tarzı olay hikâyesinin en başarılı örneklerini vermiştir. Halide Edip Adıvar, Milli Mücadele'yi konu alan Ateşten Gömlek ve İstanbul'un işgal yıllarını anlatan Sinekli Bakkal ile; Yakup Kadri Karaosmanoğlu ise Anadolu'ya giden bir aydının köylüyle yaşadığı uyumsuzluğu işleyen Yaban ile bu döneme damga vurmuştur.

Cumhuriyet Dönemi şiir ve roman

1911-1923 arasında hece ölçüsünü benimseyen, memleket ve Anadolu temalarını işleyen Beş Hececiler (Faruk Nafiz Çamlıbel, Yusuf Ziya Ortaç, Enis Behiç Koryürek, Halit Fahri Ozansoy, Orhon Seyfi Orhon) önemli bir topluluktur. 1941'de Garip adlı ortak kitapla, vezin ve kafiyeyi reddederek gündelik dili şiire taşıyan Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday'ın oluşturduğu Garip hareketi (Birinci Yeni); 1950'lerde buna tepki olarak doğan, kapalı ve soyut bir dille yazan Turgut Uyar, Edip Cansever, Cemal Süreya ve İlhan Berk gibi şairlerin temsil ettiği İkinci Yeni akımı önemlidir. Nazım Hikmet, Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı ve Memleketimden İnsan Manzaraları ile serbest nazımla toplumcu gerçekçi şiirin öncüsüdür. Romanda Ahmet Hamdi Tanpınar Huzur ve Saatleri Ayarlama Enstitüsü ile modernleşme gerilimini, Sait Faik Abasıyanık Semaver ve Lüzumsuz Adam gibi hikâyeleriyle bireyin iç dünyasını, Yaşar Kemal ise İnce Memed ile toplumcu gerçekçi Türk romanını temsil eder.