Edebiyat salonu
Dönemi, yazarı ve eseri bir hikâye gibi birbirine bağla.
6 bölüm · ~14 dk · 18 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Eski Türk (Divan) Edebiyatı, 13. yüzyıldan 19. yüzyıl ortalarına kadar, Arap ve Fars edebiyatlarının etkisiyle şekillenen, aruz veznine ve beyit nazım birimine dayanan yazılı bir gelenektir. Şiirlerin bir araya toplandığı kitaplara "divan" denildiği için bu edebiyata divan edebiyatı adı verilir. ÖABT Türkçede bu konudan nazım şekillerinin (gazel, kaside, mesnevi, rubai, tuyuğ, murabba, şarkı, terkib-i bend, terci-i bend) tanımları ve ayırt edici özellikleri; Fuzuli, Bâki, Nefî, Nâbî, Nedim ve Şeyh Galib gibi büyük şairlerin eserleri ve üslupları; Sebk-i Hindi, mahallileşme ve Türkî-i basit gibi akım/üsluplar sıkça sorulur.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Nazım şekilleri
Gazel
Beyit sayısı genellikle 5-15 arasında değişen, ilk beytinin (matla) dizeleri kendi arasında kafiyeli olan, aşk, ayrılık, tabiat gibi lirik konuları işleyen en yaygın divan şiiri nazım şeklidir.
Nesir gelenekleri
Divan nesri; secili ve sanatlı bir üslupla yazılan süslü nesir (Sinan Paşa'nın Tazarru'name'si), sade bir dille yazılan sade nesir (Aşıkpaşazade'nin tarihleri) ve bu ikisi arasında yer alan orta nesir (Evliya Çelebi'nin Seyahatname'si) olmak üzere üç grupta incelenir.
Üslup ve akımlar
Sebk-i Hindi (Hint üslubu)
Anlam derinliği, hayal zenginliği ve söz sanatlarına aşırı düşkünlükle tanınan, İran kökenli olup Hindistan'da gelişen; Türk edebiyatına özellikle Şeyh Galib ile yansıyan üsluptur.
Önemli temsilciler
Fuzuli (16. yüzyıl), Kerbela olayını konu alan mersiyesi ve Leylâ vü Mecnun mesnevisiyle tanınır; Türkçe, Arapça ve Farsça olmak üzere üç dilde divan oluşturmuştur. Bâki, Kanuni Sultan Süleyman için yazdığı mersiyesiyle tanınan, "Sultanü'ş-Şuara" unvanıyla anılan 16. yüzyıl şairidir. Nefî, keskin hicivleriyle tanınan, Siham-ı Kaza adlı hiciv kitabıyla ün kazanmış 17. yüzyıl şairidir. Nâbî, Hayriyye adlı didaktik mesnevisiyle "hikemi tarz"ın en önemli temsilcisidir. Nedim, Lale Devri'nin şairi olarak İstanbul'un günlük yaşamını ve mahallileşme akımını yansıtan, şarkı türünün ustasıdır. Şeyh Galib, Hüsn ü Aşk adlı alegorik mesnevisiyle Sebk-i Hindi'nin Türk edebiyatındaki en önemli ve son büyük temsilcisidir. Ali Şir Nevaî, Çağatay sahasının en büyük şairi olup Muhakemetü'l-Lugateyn adlı eseriyle Türkçenin edebiyat dili olarak gücünü savunmuştur.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yazılan, nesib/teşbib, girizgâh, methiye, fahriye ve dua bölümlerinden oluşan divan şiiri nazım şekli hangisidir?
Vasıta beytinin her bentte değişmeden tekrarlandığı, bentlerden oluşan divan şiiri nazım şekli hangisidir?
Kerbela olayını konu alan mersiyesi ve Leylâ vü Mecnun mesnevisiyle tanınan, Türkçe, Arapça ve Farsça divan oluşturan şair kimdir?
Hüsn ü Aşk adlı alegorik mesnevisiyle Sebk-i Hindi'nin Türk edebiyatındaki son büyük temsilcisi kabul edilen şair kimdir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.