ÖABT Edebiyat Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı konu anlatımı

1923'te Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte Türk edebiyatı, Milli Edebiyat'ın açtığı dil ve tema çizgisini sürdürürken yeni arayışlara da sahne olmuştur. Şiirde Yahya Kemal Beyatlı'nın aruzla yazdığı tarih ve İstanbul temalı şiirlerden, Nazım Hikmet'in serbest nazımla geliştirdiği toplumcu gerçekçi şiire; Beş Hececiler'den Garip (Birinci Yeni) ve İkinci Yeni akımlarına uzanan geniş bir yelpaze görülür. Romanda Ahmet Hamdi Tanpınar, Yaşar Kemal, Sabahattin Ali, Orhan Kemal gibi yazarlar hem gelenek-modernlik geriliminden hem de toplumcu gerçekçilikten beslenen eserler vermiştir. ÖABT'de bu konudan; şiir topluluklarının (Beş Hececiler, Yedi Meşaleciler, Garip, İkinci Yeni) üye kadroları ve ilkeleri, yazar-eser eşleştirmeleri, dönemin roman/hikâye yazarlarının özgün konuları sıkça sorulur.

Şiirde geçiş: Yahya Kemal ve Ahmet Hamdi Tanpınar

Yahya Kemal Beyatlı, aruzu Türkçeye ustalıkla uygulamış; tarih, İstanbul ve ölüm temalarını işlediği şiirlerini sağlığında yayımladığı tek kitap olan Kendi Gök Kubbemizde toplamıştır. Süleymaniye'de Bayram Sabahı, Osmanlı'nın görkemli geçmişiyle halkın birlik duygusunu; Sessiz Gemi ise ölüm temasını işler. Öğrencisi Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur (1949) ve Saatleri Ayarlama Enstitüsü (1961) adlı romanlarında gelenek ile modernlik arasındaki gerilimi zaman, bilinç akışı ve müzik motifleriyle işlemiş; Beş Şehir adlı deneme kitabında Ankara, Erzurum, Konya, Bursa ve İstanbul'u ele almış; Mahur Beste ve Sahnenin Dışındakiler diğer romanlarıdır.

Şiir toplulukları: Beş Hececiler'den İkinci Yeni'ye

Beş Hececiler (Faruk Nafiz Çamlıbel, Yusuf Ziya Ortaç, Enis Behiç Koryürek, Halit Fahri Ozansoy, Orhon Seyfi Orhon), 1917-1928 arasında hece ölçüsüyle memleket ve Anadolu temalarını işlemiştir. 1928'de Yedi Meşale adlı ortak kitapla ortaya çıkan Yedi Meşaleciler (Ziya Osman Saba, Yaşar Nabi Nayır, Sabri Esat Siyavuşgil, Cevdet Kudret Solok, Muammer Lütfi Bahşi, Kenan Hulusi Koray, Vasfi Mahir Kocatürk), "canlılık, samimiyet, daima yenilik" ilkesini benimsemiş fakat sınırlı bir etki yaratmıştır. 1941'de Garip adlı ortak kitapla Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday, vezin ve kafiyeyi reddederek gündelik dili ve sıradan insanı şiire taşımıştır (Garip/Birinci Yeni). 1950'lerin sonunda buna tepki olarak doğan İkinci Yeni akımını Turgut Uyar, Edip Cansever, Cemal Süreya, İlhan Berk ve Ece Ayhan gibi şairler; kapalı, soyut bir dille, imgeye ve sözdizimi kırılmalarına dayanan bir şiir anlayışıyla temsil eder.

Toplumcu gerçekçi şiir ve roman

Nazım Hikmet Ran, 835 Satır (1929) ile serbest nazımı Türk şiirine kazandırmış; Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı (1936) ve hapiste yazmaya başladığı Memleketimden İnsan Manzaraları ile toplumcu gerçekçi şiirin öncüsü olmuştur. Romanda Sabahattin Ali (Kuyucaklı Yusuf, Kürk Mantolu Madonna, İçimizdeki Şeytan), Orhan Kemal (Bereketli Topraklar Üzerinde), Fakir Baykurt (köy enstitüsü kökenli köy romanları) toplumcu gerçekçi çizgiyi sürdürmüştür. Yaşar Kemal, İnce Memed dörtlüsüyle Çukurova'yı destansı bir üslupla anlatmış; Dağın Öte Yüzü üçlemesindeki Ortadirek, Yer Demir Gök Bakır ve Ölmez Otu ile toprak-doğa ilişkisini, Binboğalar Efsanesi ile göçebe kültürünü işlemiştir. Sait Faik Abasıyanık, Semaver ve Sarnıç gibi hikâye kitaplarında İstanbul ve Burgazada çevresinde bireyin iç dünyasını sade bir dille anlatmıştır. Oğuz Atay, Tutunamayanlar (1972) ile modernist/postmodern anlatı tekniklerinin Türk edebiyatındaki öncü örneklerinden birini vermiştir.