ÖABT Edebiyat Milli Edebiyat Dönemi konu anlatımı

1911'de Selanik'te çıkarılan Genç Kalemler dergisinde yayımlanan "Yeni Lisan" makalesiyle başlayan Milli Edebiyat akımı; dilde sadeleşmeyi, İstanbul Türkçesinin esas alınmasını, Arapça-Farsça dil bilgisi kurallarının terkini ve hece ölçüsünü savunur. Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı'nın yarattığı milliyetçi atmosferde gelişen akım, düşünsel öncülüğünü Ziya Gökalp'in, hikâyede en başarılı örneklerini ise Ömer Seyfettin'in üstlendiği geniş bir yazar kadrosuna sahiptir. ÖABT'de bu konudan; Yeni Lisan hareketinin ilkeleri, Ziya Gökalp'in kavramları (hars-medeniyet), Ömer Seyfettin'in hikâyeleri, Halide Edip Adıvar ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun romanları sıkça sorulur.

Yeni Lisan hareketi ve Ziya Gökalp

"Yeni Lisan" makalesi imzasız yayımlanmış olsa da esas yazarı Ömer Seyfettin kabul edilir; makalede Arapça-Farsça gramer kurallarının atılması, İstanbul Türkçesinin yazı dili olarak benimsenmesi ve sade/anlaşılır bir üslup savunulur. Genç Kalemler'de Ömer Seyfettin'le birlikte çalışan Ali Canip Yöntem, hareketin yaygınlaşmasına katkı sağlamıştır. Ziya Gökalp, sosyolog kimliğiyle akımın düşünsel temellerini atmıştır; Türkçülüğün Esasları (1923) adlı eserinde Türkçülük ilkelerini sistemleştirmiş, "hars" (millî kültür) ile "medeniyet" (ortak/evrensel unsurlar) kavramlarını birbirinden ayırmıştır. Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak önemli bir düşünce makalesi/kitabıdır; Kızıl Elma ise Turancılık idealini şiirsel bir dille işlediği kitabıdır. Milli Edebiyat'tan önce hece ölçüsüyle milliyetçi şiirler yazan Mehmet Emin Yurdakul, Cenge Giderken adlı şiiriyle "Türk şairi" unvanını almış, akımın öncülerinden sayılmıştır.

Hikâye ve roman

Ömer Seyfettin, Forsa, Kaşağı, Pembe İncili Kaftan, Bomba, Falaka gibi hikâyeleriyle Maupassant tarzı olay hikâyesinin Türk edebiyatındaki en başarılı temsilcisidir; Primo Türk Çocuğu gibi hikâyelerinde milliyetçi bir eğitim anlayışını işlemiştir. Halide Edip Adıvar, Ateşten Gömlek ile Kurtuluş Savaşı'nı, Sinekli Bakkal (1942 CHP roman yarışması ödüllüsü) ile II. Abdülhamit dönemi İstanbul'unu, Handan ile bir kadının psikolojik çözülmesini, Vurun Kahpeye ile bir öğretmenin linç edilmesini konu almıştır. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban (1932) ile Anadolu'ya giden bir aydının köylüyle yaşadığı uyumsuzluğu, Kiralık Konak ile üç kuşak arasındaki Batılılaşma çatışmasını, Nur Baba ve Hüküm Gecesi ile dönemin farklı toplumsal meselelerini işlemiştir. Refik Halit Karay, Memleket Hikâyeleri ve sürgün yıllarında yazdığı Gurbet Hikâyeleri ile Anadolu insanını gerçekçi bir dille anlatmıştır.