ÖABT Edebiyat Servet-i Fünun ve Fecr-i Âti konu anlatımı

1896'da Tevfik Fikret'in yazı işleri müdürlüğüne getirilmesiyle Servet-i Fünun dergisi bir edebiyat topluluğunun yayın organı hâline gelmiş; bu topluluk "Edebiyat-ı Cedide" (Yeni Edebiyat) adıyla da anılır. "Sanat sanat içindir" anlayışını benimseyen topluluk, Recaizade Mahmut Ekrem'in öğrencilerinden oluşur ve 1901'de derginin kapatılmasıyla dağılır. 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanından sonra kurulan Fecr-i Ati ise "Sanat şahsi ve muhteremdir" ilkesini benimsemiş, ancak ortak bir edebi görüş oluşturamadan kısa sürede dağılmış bir topluluktur. ÖABT'de bu konudan; topluluk-üye eşleştirmeleri, dönemin dil/üslup özellikleri, yazar-eser ilişkileri ve Ahmet Haşim'in bağımsız konumu sıkça sorulur.

Servet-i Fünun (Edebiyat-ı Cedide)

Topluluk, Batı edebiyatını yakından tanıyan, ağır ve sanatlı bir dil kullanan, bireysel/estetik kaygıları öne çıkaran sanatçılardan oluşur. Tevfik Fikret, derginin yazı işleri müdürü ve topluluğun şiirdeki öncüsüdür; Rübab-ı Şikeste (1899) ile bireysel duyguları, Sis ile İstanbul'un toplumsal çürümesini, Haluk'un Defteri ile bilimci-Batılı bir gençlik idealini, Şermin ile çocuklara yönelik şiirlerini kaleme almıştır. Cenap Şahabettin, Tamat adlı kitabında Parnasizm ve Sembolizm etkisiyle yazmış; Elhan-ı Şita en tanınmış şiiridir; Hac Yolunda ise hac yolculuğunu anlattığı gezi yazısıdır. Halit Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah (1897) ve Aşk-ı Memnu (1900) ile Batılı roman tekniğinin (sağlam kurgu, ayrıntılı iç çözümleme) en başarılı örneklerini vermiş; Kırık Hayatlar'da aile içi çözülmeyi işlemiştir. Mehmet Rauf, Eylül (1901) ile Türk edebiyatının ilk psikolojik roman örneğini yazmıştır. Hüseyin Cahit Yalçın'ın "Edebiyat ve Hukuk" makalesi, hükümetçe sakıncalı bulunarak derginin 1901'de kapatılmasına yol açmıştır. Topluluğun dile getirdiği aşırı bireysellik ve karamsarlık, Ahmed Midhat Efendi'nin "Dekadanlar" makalesiyle eleştirilmiş, bu durum dönemin ünlü "dekadanlar tartışması"nı doğurmuştur.

Fecr-i Ati ve Ahmet Haşim

1909'da kurulan Fecr-i Ati, "Sanat şahsi ve muhteremdir" ilkesini benimseyen bir beyanname yayımlamış; bu beyannamenin sözcülüğünü Şahabettin Süleyman üstlenmiştir. Topluluğun diğer üyeleri arasında Tahsin Nahit, Emin Bülend Serdaroğlu, başlangıçta Refik Halit Karay ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu da sayılabilir; ancak topluluk ortak bir edebi görüş geliştiremeden kısa sürede dağılmıştır. Topluluk dağıldıktan sonra bağımsız bir çizgide ilerleyen Ahmet Haşim, Göl Saatleri (1921) ve Piyale (1926) adlı kitaplarında saf şiir ve sembolizm anlayışını benimsemiş; şiiri "sözden çok musikiye yakın, muğlak bir anlatım biçimi" olarak tanımlamıştır. O Belde ve Bir Günün Sonunda Arzu en bilinen şiirlerindendir; Bize Göre ve Gurabahane-i Laklakan ise deneme ve gezi yazısı türündeki eserleridir.