ALES Sayısal Mantık ve Akıl Yürütme konu anlatımı

Sayısal mantık ve akıl yürütme, ALES sayısal bölümünün en çok soru getiren alt başlıklarından biridir. Bu sorular ileri matematik bilgisi istemez; dört işlem, basit denklem ve düzenli düşünme yeterlidir. Ölçülen beceri, verilen kuralları eksiksiz uygulamak, olasılıkları sistemli biçimde elemek ve tek doğru sonuca ulaşmaktır.

Başlıca soru türleri şunlardır:

• Sayı dizileri: Bir kurala göre ilerleyen dizinin sonraki ya da eksik terimini bulma.
• Şifreleme ve kodlama: Bir sayının ya da rakamların belirli bir kurala göre dönüştürülmesi; kuraldan şifreye ya da şifreden asıl sayıya geçiş.
• Rakam bulmacaları: AB, BA, ABC gibi basamak gösterimleriyle kurulan sorular.
• Sıralama ve yerleştirme: Kişilerin, nesnelerin ya da sayıların ipuçlarına göre sıraya veya yerlere dağıtılması.
• En az – en çok (ekstremum) soruları: Koşulları sağlayan en büyük ya da en küçük değeri bulma.
• Takvim, döngü ve süreç soruları: Günler, adım adım ilerleyen süreçler, aktarımlar.
• Kilit/şifre tahmini ve "kesinlikle doğru" soruları: Tüm olası durumları çıkarıp her durumda geçerli olan yargıyı seçme.

Sayı dizilerinde kural arama sırası

1. Ardışık farklar: Farklar sabitse aritmetik dizi; farklar düzenli artıyorsa (2, 4, 6… ya da 3, 6, 12…) farkların farkına bak.
2. Oranlar: Terimler hep aynı sayıyla çarpılıyorsa geometrik dizi.
3. Karma kural: "2 katının 1 eksiği", "karesinin 1 fazlası" gibi.
4. İç içe diziler: Tek ve çift sıradaki terimler ayrı iki dizi oluşturabilir.
5. Önceki terimlere bağlı kural: Her terim önceki iki terimin toplamı (ya da toplamı ± sabit) olabilir.
6. Bilinen sayı kalıpları: n², n³, n(n + 1), asal sayılar.

Rakam ve basamak kuralları

• AB = 10A + B; ABC = 100A + 10B + C. Rakamlar 0–9 arasındadır, baştaki rakam 0 olamaz.
• AB + BA = 11(A + B); AB − BA = 9(A − B).

Sıralama – yerleştirme soruları

• Kesin bilgileri (sabit konumlar) önce yerleştir; sonra "hemen yanında", "önünde" gibi göreli bilgileri uygula.
• Mümkün her durumu bir satır olarak yaz. "Kesinlikle doğru" = her durumda doğru; "olabilir" = en az bir durumda doğru.

En az – en çok soruları

• Bir değeri en büyük yapmak için diğerlerini olabildiğince küçük seç (farklılık, pozitiflik, tam sayı koşullarına uyarak).
• Toplamı sabit olan sayılarda birinin büyümesi, diğerlerinin küçülmesi demektir.

Döngü ve süreç soruları

• Tekrar eden bir örüntü varsa periyodu bul (haftalar 7 gün); süreçleri küçük adımlarla tablo hâlinde izle.
• Aktarım sorularında sondan başa doğru çalışmak çoğu zaman en hızlı yoldur.