ALES Tablo ve Grafik Yorumlama konu anlatımı

Tablo ve grafik yorumlama, ALES sayısal bölümünde verinin doğru okunmasını ve bu veri üzerinde hızlı, hatasız işlem yapılmasını ölçer. Sorular genellikle tek bir tablo ya da grafik üzerinden 2–4 soruluk gruplar hâlinde gelir. Bu yüzden veriyi bir kez iyi anlamak, birden çok soruyu birlikte kazanmak demektir.

Bu soruların matematiği aslında basittir: yüzde, oran, ortalama, toplam ve fark. Zorluk, çok sayıda veri arasından doğru olanı seçmekte, birimleri karıştırmamakta ve gereksiz hesaba girmemekte yatar. İyi bir aday, her soruda önce "Bana hangi sayılar lazım?" diye sorar, sonra yalnızca o sayılarla işlem yapar.

Bu konuda başarı; dikkatli okuma, yaklaşık hesap (tahmin) becerisi ve şıkları kullanma alışkanlığından gelir. Hesap makinesi olmayan bir sınavda 150/720 gibi bir oranı sadeleştirerek (5/24) ya da tahminle (yaklaşık %21) değerlendirebilmek büyük zaman kazandırır.

Örnek 1. Aşağıdaki tabloda bir kitabevinin üç türdeki kitap satışları (adet) verilmiştir.

Tür      | 2022 | 2023
Roman    |  400 |  500
Şiir     |  150 |  120
Çocuk    |  250 |  380

Buna göre toplam satış 2022'den 2023'e yüzde kaç artmıştır?

Çözüm: Önce toplamları bul: 2022 → 400 + 150 + 250 = 800; 2023 → 500 + 120 + 380 = 1000. Artış miktarı 200'dür. Yüzde değişim = 200 / 800 · 100 = %25. Sık yapılan hata, payda olarak 1000'i almak (%20 bulmak) ya da türlerin ayrı ayrı yüzde değişimlerinin ortalamasını almaktır.

Örnek 2. Bir şirketin 1200 çalışanının birimlere dağılımı şöyledir: Üretim %45, Satış %25, Yönetim %10, Ar-Ge %20. Bu dağılım daire grafiğinde gösterilirse Ar-Ge'ye ait merkez açı kaç derecedir? Ar-Ge'den 60 kişi Üretim'e geçerse Üretim'in yeni merkez açısı kaç olur?

Çözüm: Ar-Ge açısı = 20 · 3,6 = 72°. Üretim'de başlangıçta 1200 · 0,45 = 540 kişi vardır; 60 kişi eklenince 600 olur. Toplam çalışan sayısı değişmediği için yeni pay 600/1200 = 1/2 ve açı 180° olur. Kısa yol: Toplam değişmediğinden 60 kişi = 60/1200 · 360 = 18° demektir; Üretim'in eski açısı 45 · 3,6 = 162° olduğundan 162° + 18° = 180°.

Örnek 3. Aşağıdaki tabloda iki sınıfın öğrenci sayıları ve sınav ortalamaları verilmiştir.

Sınıf | Öğrenci sayısı | Ortalama
A     |       20       |   70
B     |       30       |   80

Buna göre iki sınıfın birlikte sınav ortalaması kaçtır?

Çözüm: Ortalamaların ortalaması (75) yanlıştır, çünkü sınıfların büyüklükleri farklıdır. Toplam puanlar: A → 20 · 70 = 1400, B → 30 · 80 = 2400. Toplam 3800 puan 50 öğrenciye bölünür: 76. Kalabalık sınıf (B) ortalamayı kendine doğru çeker; sonuç 75 ile 80 arasında ve 80'e daha yakın olmalıdır. Bu mantıksal kontrol, yanlış şıkları hızla elemeni sağlar.