Formül atölyesi
Kuralı gör, örnekte dene, sonra kendi kaleminle çöz.
9 bölüm · ~15 dk · 18 etkileşim
Tablo ve grafik problemleri, TYT Matematik testinde her yıl 2-3 soruyla karşına çıkan ve çoğu zaman bir soru metninin iki ya da üç sorusunu besleyen konudur. Bu sorularda yeni bir formül öğrenmen gerekmez; asıl beceri, verilen görseli ya da tabloyu doğru okumak ve okuduğun değerlerle oran, yüzde ve ortalama hesabı yapmaktır.
1Dört veri gösterimi
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Karşılaşacağın başlıca veri gösterimleri dört tanedir. Kartı çevirmeden önce her birinin neyi göstermeye yaradığını tahmin et.
2Temel bağıntılar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Bir okuldaki 600 öğrencinin okula geliş biçimlerini gösteren daire grafiğinde "otobüs" dilimine ait merkez açı 120°'dir.
Buna göre okula otobüsle gelen öğrenci sayısı kaçtır?
3Okumadan önce: dört alışkanlık
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
4Daire grafiği: 1° ne kadar?
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Bir dilimin miktarı biliniyorsa önce 1°'lik payı bul (miktar / açı), sonra istenen dilimin açısıyla çarp. Açılar 360'ın kolay bölenleri (30°, 45°, 60°, 72°, 90°, 120°) olduğunda doğrudan kesir kullan: 90° = 1/4, 120° = 1/3, 72° = 1/5, 45° = 1/8.
- İngilizce150°
- Almanca90°
- Fransızca60°
- İspanyolca60°
Örnek 1: Yabancı dil seçimi (merkez açılar)
Bir okuldaki 720 öğrencinin seçtiği yabancı dilleri gösteren daire grafiğinde İngilizce dilimi 150°, Almanca dilimi 90°, Fransızca dilimi 60° olup kalan dilim İspanyolcaya aittir. Almanca ve İspanyolca seçen öğrenci sayıları kaçtır?
Bir firmanın satışlarının ürünlere göre dağılımını gösteren daire grafiğinde A ürününün payı %35, B ürününün merkez açısı 72°'dir. A'nın merkez açısı ve B'nin yüzdesi kaçtır?
5Sütun ve çizgi grafiği: değişim
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.
Bir mağazanın aylık cirolarını gösteren sütun grafiğinde değerler ocak 40, şubat 50, mart 45, nisan 65 bin TL'dir. Dört aylık ortalama ciro ve şubattan nisana artış yüzdesi kaçtır?
Örnek 3: Yıllık üretim (ton)
Bir fabrikanın yıllık üretimini gösteren çizgi grafiğinde 2020'de 120, 2021'de 150, 2022'de 135, 2023'te 189 ton üretim yapıldığı görülmektedir. Hangi iki ardışık yıl arasında üretim en yüksek oranda artmıştır?
6Tablo ve grupların yüzdeleri
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Farklı büyüklükteki grupların yüzdeleri doğrudan ortalanamaz; önce gerçek sayılar bulunmalıdır.
Bir sınıftaki öğrencilerle ilgili tabloda 12 kız ve 18 erkek öğrenci olduğu, kızların %25'inin ve erkeklerin %50'sinin gözlük taktığı belirtilmiştir. Sınıftaki öğrencilerin yüzde kaçı gözlüklüdür?
7Sık yapılan hatalar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Aşağıdaki ifadeler öğrencilerin en sık düştüğü hatalardan derlendi. Hangileri doğru?
Artış ya da azalış yüzdesi her zaman eski (başlangıç) değere göre hesaplanır.
Eksendeki "bin TL", "yüz adet" gibi birimler hesabı değiştirmez.
Daire grafiğinde 90°'lik dilim %90'dır.
Farklı büyüklükteki grupların yüzdeleri doğrudan ortalanabilir.
"En çok artış" ile "en yüksek oranda artış" aynı şeydir.
Daire grafiğinde verilmeyen dilimin açısı 360'tan diğerleri çıkarılarak bulunur.
8ÖSYM'de nasıl soruluyor
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
- Genellikle bir grafik ya da tablo ile ona bağlı 2-3 soru verilir. Grafiği bir kez dikkatle okuyup değerleri kenara not etmek süre kazandırır.
- Son yıllarda iki grafiğin birlikte yorumlandığı (örneğin bir sütun grafiği ile bir daire grafiği) ve grafikteki bir değerin değişmesi durumunda sonucu soran sorular öne çıkmaktadır.
- Sorular yüzde, oran, ortalama ve değişim hesabına dayanır; sayılar genellikle kolay bölünecek şekilde seçilir.
- Bazen yalnızca yorum istenir ("hangi ayda satış en fazla artmıştır" gibi); bu tür sorularda mutlak ve oransal değişimi ayırmak kritiktir.
Ardışık değişimle bir deneme yap:
Bir ürünün aylık fiyatını gösteren çizgi grafiğine göre ürünün fiyatı ocak ayında 200 TL'dir. Grafikte fiyatın şubatta ocağa göre %20 arttığı, martta ise şubata göre %25 azaldığı görülmektedir.
Buna göre ürünün mart ayındaki fiyatı ocak ayındaki fiyatından yüzde kaç düşüktür?
9Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Önce başlığı, eksenleri ve oku. Daire grafiği: pay = ; yüzde · = açı; açılar toplamı . Değişim yüzdesi = (yeni − eski)/ · 100. Ortalama = toplam / ; eksik değeri bul. Farklı büyüklükteki grupların yüzdelerini doğrudan ortalama; önce bul. Mutlak artış ile ayır. İki grafik varsa birinden , diğerinden al ve birleştir.